Bakı iqtisadi mərkəzlərdən birinə çevrilir ŞƏRH

Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclası Azərbaycanın enerji siyasətinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu bir daha nümayiş etdirdi. Tədbir artıq təkcə regional əhəmiyyət daşımır; o, qlobal enerji təhlükəsizliyinin müzakirə olunduğu mühüm platformaya çevrilib. Prezident İlham Əliyev çıxışında son 12 ilin nəticələrini təhlil edərək göstərdi ki, vaxtilə təşəbbüs kimi irəli sürülən Cənub Qaz Dəhlizi bu gün çoxtərəfli əməkdaşlıq modeli və strateji təhlükəsizlik mexanizmidir. Qlobal enerji bazarlarında qeyri-sabitlik, geosiyasi risklər və təchizat zəncirlərində qırılmalar fonunda Azərbaycan istehsalçı, tranzit və istehlakçı ölkələr arasında etibarlı körpü rolunu daha da möhkəmləndirib. Əgər layihənin ilkin mərhələsində Azərbaycan qazı 12 ölkəyə ixrac olunurdusa, hazırda bu göstərici 16-ya çatıb. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edilən ölkələrin sayına görə Azərbaycanın dünyada birinci yerdə qərarlaşması enerji diplomatiyasının real iqtisadi nəticəsidir. Avropa istiqamətində genişlənmə xüsusi diqqət çəkir. Almaniya və Avstriya kimi böyük iqtisadiyyatların Azərbaycan qazını idxal etməsi ilə Avropa İttifaqının artıq 10 üzv dövləti ölkəmizdən qaz alır. Bu fakt Azərbaycanın Avropa enerji təhlükəsizliyində sistemli və uzunmüddətli tərəfdaş olduğunu təsdiqləyir. Eyni zamanda, qaz təchizatının Avropa sərhədlərini aşaraq Suriya istiqamətində başlaması enerji siyasətinin həm iqtisadi, həm də humanitar ölçüsünü nümayiş etdirir. 1,5 milyard kubmetr həcmində qaz ixracı elektrik enerjisi qıtlığı yaşayan ölkəyə dəstək olmaqla yanaşı, regional sabitliyə də töhfə verir. Artan tələbat infrastrukturun genişləndirilməsini zəruri edir. Cənub Qaz Dəhlizinin tam yüklənməsi yeni interkonnektorların, ötürücü xətlərin və qazpaylama şəbəkəsinin modernləşdirilməsini gündəmə gətirir.

Qarşıdakı illərdə bir sıra yataqlar üzrə hasilatın artırılması planlaşdırılır. “Azəri-Çıraq-Günəşli”nin dərin qaz layları, “Abşeron yatağı”, “Ümid yatağı” və “Şahdəniz yatağı” üzrə yeni mərhələlər 10–15 milyard kubmetr əlavə qaz hasilatı potensialı yaradır. Bu, həm ixracın artırılması, həm də daxili enerji balansının optimallaşdırılması baxımından mühüm perspektivdir. Azərbaycanın enerji strategiyası yalnız fosil yanacaqlara əsaslanmır. Əksinə, ölkə paralel şəkildə yaşıl enerji modelinə keçidi reallaşdırır. 240 meqavat gücündə külək və 230 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının istismara verilməsi enerji balansında bərpaolunan mənbələrin payını artırır. 2032-ci ilə qədər alternativ enerji gücünün 6–8 giqavata çatdırılması planı artıq konkret müqavilələrlə təsbit olunub.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə hidroenerji potensialının sürətlə reallaşdırılması isə enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizlik və regional inkişafla birbaşa bağlı olduğunu göstərir. Alternativ enerji istehsalının artması daxili istehlakda təbii qaza qənaət etməyə, həmin həcmin isə ixraca yönəldilməsinə imkan yaradır. Bu, əlavə valyuta gəlirləri və büdcə dayanıqlılığı deməkdir. Azərbaycan artıq yalnız xammal ixracatçısı deyil. Türkiyə və Serbiya kimi ölkələrdə elektrik stansiyalarına investisiyalar, İtaliyada neftayırma müəssisələrinin əldə olunması ölkənin enerji dəyər zəncirində daha yüksək pilləyə qalxdığını göstərir. Aralıq və Egey dənizləri hövzəsində 22 milyon tonluq emal potensialı Azərbaycanın inteqrə olunmuş enerji modeli qurduğunu sübut edir. Bununla yanaşı, Qazaxıstan və Türkmənistan neftinin tranziti Azərbaycanın regional logistika və enerji habı rolunu möhkəmləndirir.

Azərbaycanın enerji siyasətinin əsas xüsusiyyəti praqmatizmdir. Qaz ehtiyatlarının uzunmüddətli perspektiv üçün kifayət etməsinə baxmayaraq, paralel şəkildə yaşıl enerji sektoruna milyardlarla dollar investisiya yatırılması iqtisadi şaxələndirmə və risklərin idarə olunması baxımından strateji qərardır.

Bakıda keçirilən iclaslar bir daha sübut etdi ki, Cənub Qaz Dəhlizi artıq sadəcə infrastruktur layihəsi deyil. Bu, siyasi etimadın, iqtisadi qarşılıqlılığın və strateji tərəfdaşlığın platformasıdır. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyində yalnız iştirakçı deyil, təşəbbüskar və istiqamətverici aktordur. Şaxələndirmə, balans, açıq əməkdaşlıq və uzunmüddətli planlaşdırma prinsiplərinə əsaslanan bu model ölkəmizi qlobal enerji arxitekturasının əsas sütunlarından birinə çevirir. Bu isə təkcə bugünkü reallıq deyil, gələcək onilliklərin enerji xəritəsini müəyyən edən strateji kursdur.

Namiq Əhmədov

YAP Xəzər rayon təşkilatının sədri