Bakıda niyə MƏKTƏB AVTOBUSLARI yoxdur? Tıxacda boğulan paytaxt

Sentyabrın 15-də məktəblərin açılması ilə Bakının köhnə problemi yenidən bütün ağırlığı ilə hiss olunur. Səhər saatlarında məktəblərin ətrafında yaranan avtomobil sıxlığı qısa müddətdə əsas küçə və prospektlərə yayılır. Bunun səbəblərindən biri də övladını məktəbə şəxsi avtomobillə aparan valideynlərin sayının çox olmasıdır. Bəs dünyanın bir çox şəhərində adi nəqliyyat vasitəsinə çevrilən məktəb avtobusları Bakıda geniş tətbiq olunsa, tıxacın yükünü azalda bilərmi?

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzuda hazırladığı materialı təqdim edirik:

Problemin miqyasını anlamaq üçün sadə bir nümunə kifayətdir. Tutaq ki, eyni məktəbə 30 şagirdi 30 ayrı avtomobil gətirir. Həmin uşaqları bir məktəb avtobusu daşıdıqda səhər saatlarında yola çıxan avtomobillərin sayı nəzəri olaraq 29 maşın azalır. Bu model bir neçə məktəbdə deyil, yüzlərlə təhsil müəssisəsində tətbiq edilərsə, pik saatlarda nəqliyyat axınına təsiri nəzərəçarpacaq ola bilər.

Məktəb avtobusu yalnız tıxac məsələsi deyil. Hazırda bir çox valideyn uşağı məktəbin girişinə mümkün qədər yaxın buraxmağa çalışır. Nəticədə dərs başlamazdan əvvəl məktəblərin qarşısında ikinci cərgədə dayanma, nizamsız parklanma və qısa müddətli olsa belə yolun hərəkət hissəsinin tutulması halları yaranır. Bir avtobusun onlarla uşağı müəyyən edilmiş nöqtələrdən götürməsi məktəbin qarşısında avtomobillərin yaratdığı xaosu da azalda bilər.

Bəs sistem niyə Bakıda geniş yayılmayıb?

Əsas problemlərdən biri təşkilati və maliyyə modelidir. Məktəb avtobusu sadəcə avtobus almaqla həll edilmir. Marşrutlar hazırlanmalı, dayanacaq nöqtələri müəyyənləşdirilməli, sürücülər seçilməli, nəqliyyat vasitələrinə texniki nəzarət həyata keçirilməli, uşaqların avtobusa minib-düşməsi təhlükəsiz təşkil edilməli və azyaşlılara nəzarət edən müşayiətçi məsələsi həll olunmalıdır.

Digər məsələ məktəblərin şagirdlərinin eyni ərazidə yaşamamasıdır. Xüsusilə Bakıda bəzi valideynlər uşaqlarını yaşadıqları ünvandan xeyli uzaqdakı məktəblərə aparırlar. Bu halda bir məktəb üçün optimal avtobus marşrutu qurmaq çətinləşir. Avtobus müxtəlif ünvanlardan uşaqları toplamalı olduqda səfər müddəti uzanır və sistem valideyn üçün şəxsi avtomobil qədər rahat görünməyə bilər.

Qiymət məsələsi də həlledicidir. Sistem tamamilə valideyn ödənişi hesabına qurularsa, aşağı və orta gəlirli ailələr üçün əlavə aylıq xərc yarana bilər. Dövlət və ya bələdiyyə tərəfindən maliyyələşdirilməsi isə böyük avtobus parkı, sürücü, yanacaq, servis və idarəetmə xərcləri deməkdir. Alternativ variant dövlət-özəl tərəfdaşlığı və ya müəyyən məktəblərdə pilot layihələrin tətbiqi ola bilər.

Burada təhlükəsizlik valideynlərin qərarına birbaşa təsir edən amildir. Məktəb avtobusunda GPS izləmə, sürətə nəzarət, təhlükəsizlik kəmərləri, müşayiətçi, uşağın avtobusa minib-düşməsi barədə valideynə bildiriş və nəqliyyat vasitəsinin müntəzəm texniki yoxlanılması kimi mexanizmlər tətbiq edilərsə, sistemə etibar arta bilər. Valideyn telefonundan avtobusun harada olduğunu görə bilirsə, uşağı şəxsən məktəb qapısına qədər aparmaq ehtiyacı da azala bilər.

Ancaq məktəb avtobusunu Bakının bütün tıxac problemini həll edəcək vasitə kimi təqdim etmək də düzgün olmaz. Paytaxtdakı sıxlığın səbəbləri daha genişdir: şəxsi avtomobillərin çoxluğu, iş və dərs saatlarının üst-üstə düşməsi, parklanma, bəzi küçələrin buraxılış imkanları və şəhər daxilində gündəlik səfərlərin böyük hissəsinin eyni saatlarda baş verməsi problemin ayrı-ayrı hissələridir. Məktəb avtobusları isə məhz səhər və günorta pik saatlarında məktəblərin yaratdığı əlavə yükü azaltmağa kömək edə bilər.

Bakıda bunun üçün bütün şəhəri bir anda əhatə edən sistemdən əvvəl pilot model daha real görünür. Şagird sayı çox olan və səhərlər ətrafında ciddi sıxlıq yaranan bir neçə məktəb seçilərək, uşaqların yaşayış ünvanlarına uyğun marşrutlar hazırlana bilər. Bir tədris ili ərzində məktəb ətrafındakı avtomobil sayı, avtobusdan istifadə edən şagirdlərin sayı, səfər müddəti və valideyn məmnuniyyəti ölçülərsə, layihənin real nəticəsini görmək mümkün olar.

Ən vacib sual isə budur: hər səhər eyni istiqamətə gedən 30 uşağı 30 avtomobillə aparmaq daha məntiqlidir, yoxsa onları təhlükəsiz şəkildə bir avtobusda daşımaq? Bakının tıxac probleminin tək həlli məktəb avtobusu deyil. Amma minlərlə valideyn avtomobilinin eyni saatda küçələrə çıxmasının qarşısını müəyyən qədər almaq mümkündürsə, bu variantın ciddi şəkildə araşdırılmasına dəyər.