Bakıda qanun danışır, rayonda sürücü

Azərbaycanın paytaxtı Bakı ilə bölgələri arasında yol-nəqliyyat infrastrukturunda və sürücü davranışlarında ciddi fərqlər müşahidə olunur. Bu fərqlər rəsmi sənədlərdə olmasa da, gündəlik təcrübədə "qeyri-rəsmi qanunlar" kimi qəbul edilir. Eyni Yol Hərəkəti Qaydaları ölkənin bütün ərazisində tətbiq olunsa da, tətbiq forması, nəzarət səviyyəsi və ictimai münasibət baxımından Bakı və rayonlar arasında sanki paralel bir reallıq mövcuddur.

Bakı yolları ilə rayon yollarını müqayisə etdikdə, infrastruktur baxımından əhəmiyyətli fərqlər ortaya çıxır. Paytaxtda genişləndirilmiş yollar, zolaq nişanları, müasir işıqforlar, parkinq zonaları və sürət kameraları daha çox rast gəlinir. Halbuki bir çox rayon mərkəzlərində və kənd yollarında zolaq xəttləri ya ümumiyyətlə yoxdur, ya da silinib. Yol nişanlarının quraşdırılması sistemsiz, bəzən isə ziddiyyətlidir.

Bakı yollarında tətbiq olunan texnoloji nəzarət (kameralar, radarlar, elektron cərimə sistemi) rayonlarda ya ümumiyyətlə yoxdur, ya da çox zəif işləyir. Bu səbəbdən də bir sürücü Bakıda ehtiyatla hərəkət edərkən, rayon yollarında qaydalara daha sərbəst yanaşa bilir.

Sürücü davranışları da infrastruktur qədər fərqlidir. Bakı sürücüsü, xüsusilə pik saatlarda, tıxac və gərginlik şəraitində daha aqressiv və impulsiv davranır. Qayda pozuntuları zolaq dəyişmədən önə keçmək, dayanma-durma qaydalarını pozmaq, siqnal vermədən dönmək kimi hallar daha çox müşahidə olunur. Eyni zamanda, Bakıda sürücülər arasında rəqabət və tələskənlik daha yüksəkdir.

Rayonlarda isə, xüsusilə kəndlərdə, sürücülük daha "təhlükəli sərbəstlik"lə müşayiət olunur. Kəmər taxmadan sürmək, motosikletlə dəbilqəsiz hərəkət, uşaq və ya çox sayda sərnişin daşımaq, əks yola çıxmaq və s. hallar sanki adi bir vərdişə çevrilib. Qaydanı pozan çoxdur, amma cərimələnən az.

Rəsmi olaraq qaydalar vahiddir. Amma onların tətbiqi və nəzarəti fərqlidir. İnsanlar düşünür ki, qaydalar "yalnız Bakıda işləyir". Rayonlarda bir çox sürücünün fikrincə, qayda pozmaq problemi deyil.

Nəzarətin qeyri-bərabərliyi isə həm fərdi məsuliyyət hissini, həm də ümumi ictimai nizamı zəiflədir. Bir rayon sürücüsü Bakıya gələndə öz adət etdiyi “sərbəstlik”lə hərəkət edəndə cərimə olunursa, bu ona “qaydanın mərkəzə məxsus olduğu” təəssüratını verir.

Azərbaycanın yol-nəqliyyat mədəniyyəti iki yerə ayrılıb: paytaxt və bölgələr. Bu, nə yalnız yolların vəziyyəti ilə bağlıdır, nə də təkcə sürücülərin savadı ilə. Əsas fərq nəzarətin və ictimai məsuliyyətin qeyri-bərabər bölünməsindədir.

Bu vəziyyət isə təkcə yol təhlükəsizliyi ilə bağlı deyil, həm də ümumən qanunun aliliyinə olan inamla bağlıdır. Yolda tətbiq olunmayan qanun, başqa sahədə də ciddiyə alınmır.

Yollar birləşdirdiyi qədər ayırmasın deyə, qanun da hər yerdə eyni gücdə işləməlidir.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info