Beynimizdəki viruslar! Alzheimer xəstəliyinə daha çox idman travmaları səbəb olur

Yeni bir araşdırma beyində yatan virusların baş travması ilə aktivləşə biləcəyini və Alzheimer xəstəliyini aktivləşdirə biləcəyini göstərir.

Bizimyol.info "hurriyet"ə istinadən xəbər verir ki, tədqiqatlar uzun müddətdir ki, beyin sarsıntıları və baş zərbələrinin neyrodegenerativ xəstəlik riskini artıra biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Ancaq indi elm adamları hesab edirlər ki, bu cür xəsarətlər beyində yuxu viruslarını "oyandıraraq" uzunmüddətli zədələrə səbəb ola bilər ki, bu da iltihab və demensiyaya gətirib çıxara bilər.

Soyuqdəymələrə səbəb olan və hər beş böyükdən dördü tərəfindən daşınan "herpes simplex" virusu (HSV-1) daxil olmaqla, soyuqdəymə virusları əsas narahatlıq mənbəyidir.

İngiltərə və ABŞ alimləri ümid edirlər ki, insanlar üzərində deyil, laboratoriya şəraitində aparılan bu perspektivli tapıntılar, herpesin qocalma prosesi ilə bağlı (degenerativ) xəstəliklərin başlanğıcını ləngidə bilən antiviral dərmanlar üzərində tədqiqatları sürətləndirməyə kömək edə bilər.

Oksford Universitetinin Əhali Yaşlanma İnstitutundan olan tədqiqatçı professor Rut İtzhaki "Daily Mail"ə: "Kəşf etdiyimiz şey, hərəkətsiz bir virusun, HSV-1, beyində bu zədələri yenidən aktivləşdirə biləcəyidir. Bu vəziyyət, Alzheimer xəstələrinin beynində gördüyümüz dəyişikliklərə səbəb ola biləcək iltihab yaradır", - deyib.

Tədqiqatlar uzun müddətdir ki, beyin sarsıntıları və başa dəyən zərbələr beyin hüceyrələrinə görə xəstəlik riskini artıra bilər: "Bu, antiviral dərmanların və ya antiinflamatuar agentlərin kəllə-beyin travmasından sonra HSV-1 aktivləşməsini dayandırmaq və Alzheimer xəstəliyi riskini azaltmaq üçün erkən profilaktik müalicə kimi faydalı ola biləcəyi sualını doğurur", - deyə Bostondakı Tufts Universitetinin biotibbi mühəndislik üzrə tədqiqatçısı Dr. Dana Kayrns bildirib.

Tədqiqat çərçivəsində alimlər kəllə sümüyünü simulyasiya etmək üçün onu laboratoriyada silindrin içərisinə yerləşdirərək beyin modeli yaradıblar. Beyin hüceyrələrinin bəziləri qripə səbəb olan hərəkətsiz "herpes simplex" virusu (HSV-1) ilə yoluxub. Daha sonra mini-beyinlərə bir pistonla bir sərt zərbənin təsirini və ya travmatik kəllə-beyin zədəsini simulyasiya etmək üçün dövri yüngül sarsıntıların təsirini simulyasiya etmək üçün bir sıra kiçik zərbələr burulub.

Beyin toxuması təkrarlanan yüngül zərbələrə məruz qaldıqda, əvvəllər hərəkətsiz vəziyyətdə olan "HSV-1" virusu aktivləşib. Bu reaktivləşmə iltihabı, beta-amiloid lövhəsinin yığılmasını və Alzheimer xəstəliyinin əlamətləri olan zərərli tau zülallarının əmələ gəlməsinə səbəb olub. Beyin hüceyrələrinin funksiyasının azaldığına dair sübutlar da var idi.

Bu barədə “Science Signaling” jurnalında yazan elm adamları bu araşdırma haqqında: "Biz düşünürük ki, həyatda təkrarlanan mexaniki zərbələrin beyin zədələnməsindən sonra beyində "HSV-1" reaktivləşməsi Alzheimer xəstəliyinin/demensiyanın inkişafına gətirib çıxarır. Bu da "HSV-1"in Alzheimer xəstəliyinin mühüm səbəbi olduğunu göstərir",- deyə qeyd ediblər.

Bununla belə, tədqiqatda iştirak etməyən digər alimlər tapıntılarla bağlı ehtiyatlı olmağa çağırıblar. London Universitet Kollecinin geriatrik psixiatriya professoru, professor Robert Hovard: "Tədqiqat maraqlıdır və herpes virusu infeksiyası, beyin zədələnməsi və Alzheimer xəstəliyi arasında müşahidə olunan əlaqə üçün potensial bir mexanizm təklif edir. Lakin bu vəziyyəti demensiyanın inkişafı üçün məqbul bir mexanizm kimi nəzərdən keçirmək üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac var", - deyib.

Tədqiqatlar göstərir ki, baş nahiyəsinə dəyən çoxsaylı zərbələr aylar və ya illər sonra beyin hüceyrələri ilə bağlı xəstəliyin inkişaf ehtimalını ikiqat artıra bilər. Fiziki təmas idman növləri, oyunçularda baş nahiyəsinə tez-tez vurulan zərbələrin nəticəsi olduğu düşünülən demans və digər beyin xəstəlikləri ilə əlaqəsi səbəbiylə mübahisələrə səbəb olub. Keçmiş ingilis futbolçu Ser Bobbi Çarlton 2023-cü ildə demensiya diaqnozundan illər sonra 86 yaşında vəfat etdi.

İngiltərə millisinin keçmiş hücumçusu Ceff Astl 59 yaşında təkrar kəllə-beyin travması ilə əlaqəli erkən başlayan xəstəlikdən vəfat edib.

Keçmiş reqbi ittifaqı oyunçusu Stiv Tompson da 43 yaşında erkən başlanğıc demensiya diaqnozu qoyulub.

2023-cü ildə Futbol Federasiyası və Peşəkar Futbolçular Assosiasiyası tərəfindən aparılan araşdırma nəticəsində məlum olub ki, peşəkar futbolçularda demans diaqnozu qoyulma ehtimalı ümumi əhalidən üç dəfə yüksəkdir.

Bununla belə, Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels Universitetinin alimləri tərəfindən keçən il nəşr olunan bir araşdırma, həyatları boyu idman edərkən beyin sarsıntısı keçirənlərin koqnitiv performansının beyin sarsıntısı keçirmədiyini deyənlərdən bir qədər yaxşı olduğunu bildirib.

Birləşmiş Krallıqda təxminən 944.000 insan demensiya ilə yaşayır. Bu rəqəmin ABŞ-da təxminən 7 milyon olduğu təxmin edilir. "Alzheimer's Research UK"nin təhlilinə görə, keçən il 69 178 insana demensiya diaqnozu qoyulub. 2022-ci ildə bu rəqəm 74 261 olub.

Qadir, Bizimyol.info