Bir parça xoşbəxtlik...

Şokoladın dadlı sirri

Şokolad dünyanın ən məşhur və sevilən qida məhsullarından biridir. Onun özünəməxsus dadı, ətri və insanın əhvalına müsbət təsiri əsrlər boyu insanların diqqətini cəlb edib. Şokolad həm uşaqların, həm də böyüklərin ən çox sevdiyi şirniyyatlardan sayılır. Müasir dövrdə müxtəlif növlərdə - südlü, tünd, ağ, qozlu, meyvəli və müxtəlif içliklərlə hazırlanaraq istehlakçılara təqdim olunur.

3 min illik tarix...

Şokoladın tarixi təxminən 3 min il əvvələ gedib çıxır. İlk dəfə Mərkəzi Amerikanın qədim sivilizasiyaları - olmeklər, daha sonra mayalar və asteklər kakao ağacını becərmiş və onun toxumlarından içki hazırlamışlar. O dövrdə kakao müqəddəs hesab olunur, hətta bəzi hallarda pul əvəzi kimi istifadə edilirdi. Hazırlanan içki indiki şokoladdan fərqli olaraq acı dadlı olur və müxtəlif ədviyyatlarla qarışdırılaraq içilirdi.

XVI əsrdə ispan səyyahları kakaonu Avropaya gətirdilər. Burada içkiyə şəkər, vanil və darçın əlavə olunaraq daha şirin hala salındı. XIX əsrdə isə kakao yağı ayrıldıqdan sonra bərk şokolad istehsalına başlanıldı. Bu yenilik şokolad sənayesinin sürətlə inkişaf etməsinə səbəb oldu və məhsul qısa zamanda bütün dünyaya yayıldı. Şokoladın elmi adını verən şəxs isveçli təbiətşünas Karl Linneydir. Şokoladın elmi adı “theobroma cacao”dur və mənası “Tanrıların yeməyi” deməkdir.

Əsas xammal kakaodur...

Şokoladın əsas xammalı kakao dənələridir. Onlar fermentasiya edilir, qurudulur, qovrulur və üyüdülərək kakao kütləsinə çevrilir. Daha sonra kakao yağı, şəkər, süd tozu və digər əlavələrlə qarışdırılaraq müxtəlif növ şokoladlar hazırlanır. Tünd şokoladın tərkibində kakao miqdarı daha çox, şəkər isə nisbətən az olur. Südlü şokoladda süd tozu əlavə edilir, ağ şokoladda isə kakao kütləsi deyil, əsasən kakao yağı, süd və şəkər istifadə olunur.

Şokoladın tərkibində antioksidantlar, maqnezium, dəmir, mis, fosfor, kalium və sink kimi minerallar mövcuddur. Xüsusilə yüksək kakao tərkibli tünd şokolad flavonoidlərlə zəngindir. Bu maddələr orqanizmi sərbəst radikalların təsirindən qoruyur və ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər.

Alman İnsan Qidalanması İnstitutu tərəfindən təxminən 19 min insan üzərində aparılan araşdırmada hər gün 7,5 qram şokolad yeyənlərin təzyiqinin daha aşağı olduğu, bu kəslərdə infarkt və iflic riskinin yüzdə 39 fiaz daha az olduğu təsbit edilib.

Faydalı, yaxsa ziyanlı?

Şokoladın faydaları olduqca çoxdur. O, serotonin və endorfin hormonlarının ifrazını artıraraq əhvalın yaxşılaşmasına kömək edir, stress və gərginliyi azaltmağa dəstək olur. Müəyyən miqdarda qəbul edilən tünd şokolad qan dövranını yaxşılaşdıra, qan təzyiqinin tənzimlənməsinə yardımçı ola və beynin fəaliyyətini stimullaşdıra bilər. Tərkibindəki minerallar sümüklərin möhkəmlənməsinə və enerji mübadiləsinə də müsbət təsir göstərir.

Lakin şokoladın həddindən artıq istehlakı sağlamlıq üçün arzuolunmaz nəticələr yarada bilər. Tərkibindəki yüksək şəkər və yağ miqdarı artıq çəkiyə, piylənməyə və diş problemlərinə səbəb ola bilər. Şəkərli diabetdən əziyyət çəkən şəxslər və xüsusi pəhriz saxlayan insanlar şokolad qəbul edərkən ehtiyatlı olmalıdırlar. Həddindən artıq istifadə bəzi insanlarda miqren tutmalarını və ya yuxu problemlərini də artıra bilər. Buna görə mütəxəssislər şokoladı ölçülü şəkildə qəbul etməyi tövsiyə edirlər.

Ən dadlı şokoladlar...

Dünyada kakao əsasən tropik ölkələrdə yetişdirilir. Ən böyük kakao istehsalçıları Fil Dişi Sahili, Qana, İndoneziya, Nigeriya, Kamerun, Braziliya və Ekvadordur. Hazır şokolad istehsalında isə İsveçrə, Belçika, Almaniya, İtaliya və Fransa xüsusi nüfuza malikdir. Bu ölkələr yüksək keyfiyyətli şokolad istehsalı və zəngin şokoladçılıq ənənələri ilə tanınırlar. Ən dadlı şokoladlardan danışarkən ilk növbədə İsveçrə və Belçika şokoladları qeyd olunur. İsveçrə şokoladı yumşaq teksturası və yüksək keyfiyyətli süd məhsullarının istifadəsi ilə seçilir. Belçika şokoladı isə zəngin kakao dadı, əl işi pralinləri və müxtəlif növ konfetləri ilə məşhurdur. Son illərdə Fransa, İtaliya və Yaponiyada da yüksək keyfiyyətli, xüsusi reseptlərlə hazırlanan şokolad növləri böyük rəğbət qazanmışdır. Müasir dövrdə şokolad yalnız desert kimi deyil, həm də müxtəlif tortların, peçenyelərin, dondurmaların, içkilərin və şirniyyatların hazırlanmasında geniş istifadə edilir. Bundan başqa, şokolad hədiyyə mədəniyyətinin də ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Balanslı qidalanmanın tərkib hissəsi kimi qəbul edilən keyfiyyətli şokolad həm dadı, həm də faydalı xüsusiyyətləri ilə insanların həyatında xüsusi yer tutmağa davam edir.

Yeganə Bayramova