Birgə investisiyalar regional inkişafın yeni mərhələsi ŞƏRH

Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı ölkəmizin region dövlətləri ilə əlaqələrinin inkişafında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının çıxışında iqtisadi-ticari münasibətlərin gücləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi və enerji sahəsində əməkdaşlıq məsələləri xüsusi yer tutub.
Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı fəaliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib. Siyasi əlaqələrin yüksək səviyyəsi, dövlət başçıları arasında müntəzəm təmaslar, iqtisadi-ticari münasibətlərin möhkəmlənməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi bu əməkdaşlığın konkret nəticələrini nümayiş etdirir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Hazırda ölkəmizdə Mərkəzi Asiya dövlətlərinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir.
Bu göstəricilər Azərbaycanın regionda etibarlı iqtisadi tərəfdaş kimi mövqeyinin gücləndiyini, qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq üçün geniş imkanların yarandığını təsdiqləyir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında birgə investisiya fondlarının yaradılmasıdır. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, son illərdə bu ölkələrlə yaradılmış fondların hər birinin kapitalı yüz milyonlarla dollar təşkil edir. Bu fakt regional iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Birgə investisiya fondları dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı sərmayələrin artırılması və iri layihələrin maliyyələşdirilməsi baxımından mühüm alətdir. Bu fondların imkanlarından səmərəli istifadə edilməsi sənaye, kənd təsərrüfatı, emal, logistika, yüksək texnologiyalar və digər perspektivli sahələrdə yeni layihələrin həyata keçirilməsinə şərait yarada bilər.
Dövlət başçısı çıxışında həmin fondların potensialından daha fəal istifadə olunmasının vacibliyini vurğulayaraq bildirib ki, əsas məqsəd birgə layihələrin reallaşdırılması, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi olmalıdır. Bu yanaşma iqtisadi münasibətlərin yalnız ticarət mübadiləsi ilə məhdudlaşmamasını, ölkələrin birgə istehsal və investisiya fəaliyyətinə üstünlük verməsini nəzərdə tutur.
Birgə sərmayələr nəticəsində yeni iş yerlərinin yaradılması, müasir texnologiyaların tətbiqi, yerli istehsalın genişləndirilməsi və ixrac imkanlarının artırılması üçün əlavə imkanlar formalaşa bilər. Eyni zamanda, tərəfdaş ölkələrin maliyyə və istehsal resurslarının birləşdirilməsi daha böyük həcmli layihələrin həyata keçirilməsinə yol açar.
Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü bu iqtisadi yanaşmanın mahiyyəti aydındır: ölkələr təkcə bir-biri ilə ticarət etməməli, həm də birlikdə investisiya qoymalı, məhsul istehsal etməli və beynəlxalq bazarlara birgə çıxmalıdırlar. Bu prinsip regionun iqtisadi potensialının daha dolğun reallaşdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsində nəqliyyat və logistika sahəsi də mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Xəzər dənizinin ölkələrimiz arasında nəqliyyat əlaqələrinin təmin edilməsində artan əhəmiyyətini xüsusi qeyd edib.
Azərbaycanın dəniz limanlarına, hava limanlarına, dəmir yollarına və avtomobil yollarına yatırdığı sərmayələr ölkəmizin beynəlxalq nəqliyyat sistemində mövqeyini gücləndirib. Mərkəzi Asiyanı Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarları ilə birləşdirən marşrutların inkişafı regional ticarətin genişlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
Dövlət başçısının diqqətə çatdırdığı məlumatlara əsasən, Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi ötən il 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən daha 20 faiz artıb. Bu artım marşrutun beynəlxalq ticarət baxımından əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir.
Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi birgə investisiya fondlarının fəaliyyəti ilə də qarşılıqlı şəkildə tamamlanır. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına, logistika mərkəzlərinin yaradılmasına və yükdaşıma proseslərinin rəqəmsallaşdırılmasına yönələn layihələr region ölkələrinin iqtisadi əlaqələrini daha da möhkəmləndirə bilər. Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin çəkilməsini nəzərdə tutan “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi də bu əməkdaşlığın müasir texnologiyalarla zənginləşdirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığında energetika sahəsi xüsusi yer tutur. Ölkəmiz Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin beynəlxalq bazarlara nəqlində mühüm tranzit imkanlarına malikdir. Bu əməkdaşlığın genişlənməsi Xəzər regionunun enerji və nəqliyyat əlaqələrinin möhkəmlənməsinə töhfə verir.
Eyni zamanda, bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi gələcək üçün mühüm perspektivlər açır. Azərbaycanın Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində apardığı işlər regionun enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə xidmət edir.
Bu sahədə həyata keçiriləcək layihələr enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, müasir infrastrukturun yaradılması və ölkələrin beynəlxalq enerji bazarlarında imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Birgə investisiya mexanizmləri isə müvafiq layihələrin maliyyələşdirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən münasibətlər yalnız iqtisadi maraqlara əsaslanmır. Ölkələr arasında tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıq, qarşılıqlı hörmət və dostluq əlaqələri əməkdaşlığın möhkəm təməlini təşkil edir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına qardaş ölkələrin göstərdiyi dəstəyi xüsusi vurğulayıb. Özbəkistanın Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın isə Ağdam şəhərində Manas adına məktəb inşa etməsi xalqlarımız arasındakı həmrəyliyin əyani nümunəsidir.
Dövlət başçısı regional əməkdaşlığın geosiyasi əhəmiyyətinin təkcə nəqliyyat və enerji layihələri ilə məhdudlaşmadığını da diqqətə çatdırıb. Sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi və iqtisadi sabitliyin qorunması bütün ölkələrin davamlı inkişafının əsas şərtləridir.
Türkmənbaşıda keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin strateji əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakçı kimi təmsil olunması regional əməkdaşlığın coğrafiyasını genişləndirib, birgə fəaliyyət üçün yeni imkanlar yaradıb.
Nəticədə Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında yaradılmış birgə investisiya fondları regionun iqtisadi potensialının reallaşdırılmasında mühüm vasitədir. Bu fondların imkanlarından səmərəli istifadə edilməsi yeni müəssisələrin yaradılmasına, sənaye kooperasiyasının inkişafına, ixracın genişləndirilməsinə və məşğulluğun artırılmasına töhfə verə bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında ifadə olunan əsas mesaj ondan ibarətdir ki, regional əməkdaşlıq konkret iqtisadi nəticələrlə möhkəmləndirilməli, ölkələr birgə sərmayə yatırmalı, məhsul istehsal etməli və dünya bazarlarına birlikdə çıxmalıdırlar. Bu strateji yanaşma Azərbaycanın iqtisadi qüdrətinin artırılması ilə yanaşı, bütün regionun davamlı inkişafına, qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə və xalqlarımızın rifahının yüksəlməsinə xidmət edir.

Ehtibar İsmayılov
YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri