Birtərəfli addımlar və qlobal perspektivlər ŞƏRH

1 iyul 2026-cı il tarixində Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana rəsmi səfəri, təkcə ikitərəfli əlaqələrin deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionunun gələcək geosiyasi və iqtisadi mənzərəsinin müəyyən edilməsi baxımından tarixi bir hadisə kimi qiymətləndirilir. Bakıda keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər və mətbuata verilən bəyanatlar, regionda uzunmüddətli sülhün qurulması, regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və qlobal enerji arxitekturasının yenidən formalaşdırılması kontekstində mühüm strateji mesajlarla yadda qalmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin mətbuat bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər, xüsusilə də sülh prosesinə dair nümayiş etdirilən fundamental yanaşma, ölkəmizin regionda təhlükəsizliyin və sabitliyin əsas təminatçısı rolunu bir daha beynəlxalq birliyin diqqətinə çatdırmışdır. Bu səfər, həmçinin Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında formalaşan və strateji xarakter daşıyan tərəfdaşlığın yeni reallıqlar çərçivəsində daha da dərinləşdiyini nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında regional sülh diplomatiyasının fəlsəfəsini və Azərbaycanın humanitar prinsiplərə sadiqliyini ifadə edən ən mühüm məqam, sülhün sadəcə hüquqi müstəvidə deyil, real həyatda bərqərar olması ilə bağlıdır. Dövlət başçısı xüsusi olaraq vurğulamışdır ki, sülh prosesi sadəcə rəsmi sənədlərin imzalanması ilə məhdudlaşmamalı, onun müsbət nəticələri cəmiyyətlərin və insanların gündəlik həyatında bilavasitə hiss olunmalıdır. Azərbaycan bu istiqamətdə fundamental addımlar ataraq, regionun gələcəyini əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad üzərində qurmaqda qətiyyətli olduğunu sübut etmişdir. Bu birtərəfli addımlar çərçivəsində Azərbaycan tərəfindən Ermənistanla münasibətlərin normallaşması, delimitasiya prosesinin dinc dialoq yolu ilə aparılması və etimad mühitinin yaradılması məqsədilə irəli sürülən humanitar təşəbbüslər xüsusi çəkiyə malikdir. Azərbaycanın nümayiş etdirdiyi bu xoş məram, regionda revanşizm meyllərinin zəiflədilməsinə və onilliklər boyu davam edən düşmənçilik səhifəsinin tamamilə qapadılmasına xidmət edir.

“Sülhü təkcə kağız üzərində deyil, gündəlik həyatda hiss etdiyimizi nümayiş etdirmək üçün bir çox birtərəfli addımlar atdıq.”

Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen də öz çıxışında Azərbaycan Prezidentinin bu istiqamətdəki şəxsi liderliyini, sülh müqaviləsinin əsas təşəbbüskarı olmasını yüksək qiymətləndirmiş və Avropa İttifaqının bu tarixi prosesə tam dəstək verdiyini bəyan etmişdir. Aİ rəhbərliyi tərəfindən qeyd olunmuşdur ki, sülhün kağız üzərindən real təcrübəyə köçürülməsi üçün tərəflərin birgə işləməsi və Azərbaycanın atdığı bu cür cəsarətli, birtərəfli sülh addımlarının qarşı tərəfdən də adekvat şəkildə cavablandırılması vacibdir. Bu kontekstdə, sülh proqramı çərçivəsində regionda ən böyük maneələrdən biri olan mina probleminin həlli üçün Avropa İttifaqı tərəfindən Azərbaycanın minatəmizləmə fəaliyyətinə dəstək məqsədilə yeni 20 milyon avro vəsaitin ayrılması qərarı, sülhün real həyatda təhlükəsizlik mühiti yaratmasına yönəlmiş birgə səylərin bariz nümunəsidir.

Səfər çərçivəsində müzakirə olunan digər mühüm istiqamət isə Azərbaycan və Avropa İttifaqı münasibətlərində hazırda müşahidə olunan görünməmiş dinamikadır. Cari ilin mart ayında Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın, may ayında ise Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaja Kallasın Bakıya reallaşan uğurlu səfərlərindən sonra Ursula Fon der Lyayenin rəsmi gəlişi əlaqələrin ən yüksək səviyyədə və intensiv şəkildə inkişaf etdiyini göstərir. Hazırda Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün Cənubi Qafqazda strateji baxımdan ən etibarlı və mühüm tərəfdaşdır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin 40 faizindən çoxu məhz Aİ-yə üzv dövlətlərin payına düşür. Bundan başqa, Avropa İttifaqının bütövlükdə Cənubi Qafqaz ölkələri ilə apardığı ümumi ticarətin təxminən 70 faizinin məhz Azərbaycanla reallaşması ölkəmizin regionun iqtisadi lokomotivi və qlobal bazarlarla inteqrasiyada əvəzolunmaz körpü rolunu təsdiqləyir.

Münasibətlərin çoxvektorlu inkişafı, həmçinin ənənəvi karbohidrogen resurslarının nəqlindən yaşıl enerjiyə keçid sahəsindəki qlobal əməkdaşlığa qədər böyük bir spektri əhatə edir. Dörd il əvvəl Bakıda imzalanmış Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumundan bəri Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində kritik rol oynamış və bu dövr ərzində Avropaya təbii qaz ixracını 65 faiz artırmışdır. Ursula Fon der Lyayen çıxışında xüsusilə vurğulamışdır ki, qlobal enerji böhranı şəraitində Azərbaycan özünü hər zaman etibarlı tərəfdaş kimi aparmış və Avropanın çətin anlarında enerji tədarükünü fasiləsiz təmin etmişdir. Bu gün isə bu tərəfdaşlıq yeni bir mərhələyə qədəm qoyur; Azərbaycan Xəzər dənizinin nəhəng ofşor külək enerjisi potensialı sayəsində Avropa İttifaqının bərpa olunan enerji tərəfdaşına çevrilir. Avropa İttifaqı Azərbaycanın yaşıl elektrik enerjisi qovşağına çevrilmək ambisiyasını, nəqliyyat, rəqəmsal bağlılıq və yaşıl infrastruktur layihələrini dəstəkləmək məqsədilə Cənubi Qafqaza 200 milyon avroya qədər yeni investisiya paketi ayırmağı planlaşdırır. Nəticə etibarilə, atılan bu birtərəfli sülh addımları və dərinləşən qlobal tərəfdaşlıq, Cənubi Qafqazı münaqişələrdən uzaq, Avropa və Mərkəzi Asiya arasında strateji və dinc bir qovşağa çevirməkdədir.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi