Bitki həqiqətən deyilən qədər xeyirlidir?

Mərzə əsrlərdir xalq təbabətində həzm problemləri, ağrılar və sinir gərginliyi zamanı istifadə olunur. Müasir araşdırmalar isə bu bitkinin tərkibində antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malik maddələrin olduğunu göstərir. Lakin onun revmatizmi, cinsi zəifliyi və digər xəstəlikləri müalicə etdiyini söyləmək üçün hələ kifayət qədər klinik sübut yoxdur. Alimlər mərzənin potensial faydalarını daha çox laboratoriya, heyvan və məhdud sayda insan tədqiqatlarında araşdırırlar.

Mərzə nədir?
Mərzə (Origanum majorana) nanəkimilər fəsiləsinə aid ətirli bitkidir. Ədviyyat kimi istifadə olunan bitkinin tərkibində müxtəlif polifenollar, efir yağları və digər bioloji aktiv maddələr mövcuddur.
Elmi icmallarda mərzə ekstraktlarının antioksidant və iltihabəleyhinə potensiala malik olduğu göstərilib. Lakin bu nəticələrin əksəriyyəti laboratoriya və heyvan modellərindən əldə edilib.

Mədə-bağırsaq sisteminə təsiri
Mərzə ənənəvi olaraq həzmsizlik, qarın ağrısı və spazmlarda istifadə olunub. Avropa Dərman Agentliyi də mərzə preparatlarının yüngül həzm problemlərində ənənəvi istifadəsini qəbul edir, amma bunun klinik sınaqlardan əldə edilmiş güclü sübutlara əsaslanmadığını xüsusi qeyd edir.
Maraqlıdır ki, 2023-cü ildə aparılan heyvan tədqiqatında mərzə ekstraktı eksperimental kolit zamanı iltihabi prosesləri və oksidləşdirici stress göstəricilərini azaldıb. Ancaq bu nəticə insanlarda xoralı kolitin müalicəsi demək deyil.

Sinir sistemi üçün?
Mərzənin sakitləşdirici xüsusiyyətləri xalq təbabətində uzun müddətdir qeyd olunur. Laboratoriya və heyvan tədqiqatlarında onun bəzi komponentlərinin oksidləşdirici stress və neyroiltihabla əlaqəli mexanizmlərə təsir göstərə biləcəyi müəyyən edilib.
2025-ci ildə dərc olunan kiçik randomizə edilmiş pilot tədqiqatda mərzə çayının Parkinson xəstəliyi olan iştirakçılarda bəzi oksidləşdirici stress biomarkerlərinə təsiri araşdırılıb. Nəticələr ümidverici olsa da, belə kiçik tədqiqat əsasında mərzəni Parkinson xəstəliyinin müalicəsi hesab etmək olmaz.

Menstrual ağrılarda müəyyən sübut var
Mərzə ilə bağlı ən maraqlı insan tədqiqatlarından biri menstrual ağrılarla əlaqəlidir. 2012-ci ildə aparılan randomizə edilmiş, ikiqat kor klinik sınaqda mərzə, lavanda və adaçayı efir yağlarından ibarət qarışıqla qarın nahiyəsinə masaj edən qadınlarda ağrının müddəti azalıb. Lakin burada yalnız mərzənin təsiri deyil, üç efir yağının kombinasiyası araşdırılıb.
Bəs cinsi zəiflik və revmatizm?
Mərzənin qədim təbabətdə afrodiziak kimi istifadə edilməsi barədə məlumatlar var. Revmatizm və oynaq ağrılarında da ənənəvi istifadəsi sənədləşdirilib. Lakin hazırda mərzənin erektil disfunksiyanı və ya revmatizmi müalicə etdiyini təsdiqləyən kifayət qədər keyfiyyətli klinik sübut yoxdur. Buna görə bu iddiaları tibbi müalicə kimi təqdim etmək düzgün olmaz.

Nəticə: Mərzə sadəcə ətirli ədviyyat deyil: onun tərkibində elmi maraq doğuran bioloji aktiv maddələr var. Antioksidant və iltihabəleyhinə potensialı, həzm sistemi və menstrual ağrılarla bağlı ilkin nəticələr ümidvericidir. Amma mərzəni dərman əvəzi hesab etmək olmaz. Xüsusilə xroniki xəstəliklər, revmatizm və cinsi problemlərdə əsas müalicə həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.
Mənbələr: European Medicines Agency; Journal of Ethnopharmacology; Journal of Obstetrics and Gynaecology Research; BMC Complementary Medicine and Therapies

Saglamolun.Az