BMT haqqında ən böyük mif

Dünyada müharibə, sanksiya və ya beynəlxalq böhran baş verəndə insanların diqqəti dərhal Birləşmiş Millətlər Təşkilatına yönəlir. Sosial şəbəkələrdə və mediada tez-tez belə suallar səslənir: “BMT niyə müdaxilə etmir?”, “Niyə müharibəni dayandıra bilmir?”, “BMT dünyanın hökuməti deyilmi?”

Azpost.info bildirir ki, əslində isə BMT haqqında ən böyük yanlış təsəvvür onun dövlətlər üzərində hökmran gücə malik olmasıdır.

BMT 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılıb. Təşkilatın əsas məqsədi yeni qlobal müharibələrin qarşısını almaq, dövlətlər arasında dialoqu təşviq etmək və beynəlxalq təhlükəsizliyi qorumaqdır. Hazırda BMT-yə 193 ölkə üzvdür və bu, onu dünyanın ən böyük beynəlxalq təşkilatına çevirir.

Lakin maraqlı fakt budur ki, BMT-nin öz ordusu yoxdur.

Bir çox insan düşünür ki, BMT istədiyi ölkəyə qoşun göndərə və ya hərbi əməliyyat keçirə bilər. Əslində təşkilat yalnız üzv dövlətlərin razılığı və dəstəyi ilə fəaliyyət göstərir. BMT sülhməramlı qüvvələri də təşkilatın öz hərbçiləri deyil. Onlar müxtəlif ölkələrin müvəqqəti olaraq ayırdığı hərbi kontingentlərdən ibarətdir.

BMT sistemində ən güclü orqan Təhlükəsizlik Şurasıdır. Burada ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa daimi üzv statusuna malikdir. Onların hər biri veto hüququna sahibdir. Bu isə o deməkdir ki, həmin ölkələrdən biri qərara etiraz edərsə, qətnamə qəbul olunmur.

Məhz buna görə son onilliklərdə bir çox beynəlxalq münaqişə ilə bağlı qərarlar veto səbəbindən bloklanıb. Araşdırmalar göstərir ki, Təhlükəsizlik Şurasında indiyədək yüzlərlə dəfə veto hüququndan istifadə olunub.

BMT ilə bağlı başqa maraqlı fakt təşkilatın büdcəsidir. Çoxları düşünür ki, onun nəhəng maliyyə resursları var. Halbuki BMT-nin illik əsas büdcəsi bir çox iri şəhərlərin büdcəsindən belə azdır. Təşkilatın fəaliyyəti üzv ölkələrin ödədiyi üzvlük haqları hesabına maliyyələşir.

BMT-nin ən böyük uğurlarından biri isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Təşkilatın müxtəlif proqramları sayəsində hər il milyonlarla insan ərzaq yardımı alır, peyvənd olunur və humanitar dəstəklə təmin edilir. Məsələn, BMT-nin Dünya Ərzaq Proqramı hər il on milyonlarla insana yardım çatdırır və bir neçə dəfə qlobal aclıqla mübarizədə mühüm rol oynayıb.

Ekspertlər hesab edirlər ki, BMT dünyanın problemlərini təkbaşına həll edə bilməz. Çünki təşkilatın gücü onun üzv dövlətlərinin siyasi iradəsi ilə məhdudlaşır. Başqa sözlə, BMT bir dünya hökuməti deyil, dövlətlərin ortaq razılaşma platformasıdır.

Bu səbəbdən təşkilat bəzən gözlənilən qədər təsirli görünməsə də, 80 ildən artıqdır ki, dünyanın ən böyük diplomatik meydanı olaraq qalır və qlobal böhranların müzakirə edildiyi əsas ünvan hesab olunur.

Aydın Əliyev

AzPost.az

Paylaş