Bu xəstəlikdən tam sağalmaq ehtimalı yoxdur Həkimdən məsləhətlər

Bakı, 30 may, AZƏRTAC

30 May - Beynəlxalq Dağınıq Skleroz Günü ilə bağlı həkim-nevroloq Vüsalə Nuriyeva AZƏRTAC-a müsahibə verib. O, dağınıq sklerozun yaranma səbəbləri, əlamətləri, müalicə üsulları və digər məsələlərlə bağlı sualları cavablandırıb. Həmin müsahibəni təqdim edirik.

- Dağınıq sklerozun yaranma səbəbləri və xəstəliyin əlamətləri barədə məlumat verməyinizi istərdik...

- Dağınıq skleroz baş və onurğa beynin sinir liflərini əhatə edən mielin qişasının zədələnməsi nəticəsində yaranan xroniki iltihabi prosesdir. Xəstəliyin gedişatı və fərqliliyi hər bir xəstədə individualdır. Dağınıq sklerozun əlamətlərinə xəstədə əzələ zəifliyi, ifliclər, görmənin anidən zəifləməsi və tamamilə itirilməsinə gətirib çıxaracaq hallar, əsas simptomlara isə görmədə ikiləşmə və yorğunluq daxildir. Belə xəstələrdə parasteriyalar, hissiyatın pozulması, bədəndə uyuşma, iynəbatma hissi, halsızlıq müşahidə olunur. Bu şəxslər başgicəllənmə, ataksiya və kordinasiya pozuntusundan əziyyət çəkirlər.

- İnsanlar dağınıq skleroz xəstəliyinə tutulduqlarını necə müəyyən edə bilərlər?

- İnsanlar bunu müəyyənləşdirə bilməzlər. Simptomlar qeyri-spesifikdir. Ona görə də diqqətli olmaq lazımdır. Bu simptomlar təkcə dağınıq skleroza xas deyil. Bu səbəbdən bir neçə simptomu müşahidə etdikdə, nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Nevroloq da müayinə zamanı şübhələndiyi hallarla bağlı MRT müayinəsinə göndəriş verməlidir. Müayinələr zamanı dağınıq skleroza aid olan hüceyrələrin tapılması bizə xəstəyə bu diaqnozu qoymağa əsas verə bilər.

- Bu xəstəliklə bağlı daha çox kimlər risk qrupuna aid edilirlər?

- Dağınıq sklerozla bağlı risk qrupunda genetik meyar demək olar ki, rol oynamır. Bu xəstəliyə, adətən, D vitamini çatışmayan və siqaret çəkən insanlar arasında rast gəlinir. Xəstəlik qadınlarda kişilərə nisbətən 2-3 dəfə çox yayılıb. Dağınıq skleroz əsasən 20-40 yaş arasında olan insarlarda müşahidə edilir. Bu xəstəliyə soyuq iqlim şəraitində yaşayan şəxslərdə daha çox təsadüf olunur

Hazırda Epstein-Barr virusunun dağınıq sklerozla əlaqəli olub-olmadığı və bu xəstəliyin qarşısını almaq üçün peyvəndləmənin aparılması məsələsi araşdırılır. Əgər qeyd edilən virusun dağınıq sklerozla əlaqəsi tam sübut olunsa, bu sahədə müsbət irəliləyişlər əldə ediləcək. Çünki Epstein-Barr virusuna qarşı peyvəndləmə dağınıq sklerozun rastgəlmə tezliyini aşağı sala bilər.

- Dağınız skleroza uşaqlar arasında rast gəlinirmi?

- Bu xəstəliyə uşaqlar arasında rast gəlinmə 3-5 faizdir. Bir yaşdan aşağı uşaqlarda demək olar ki, dağınıq skleroz müşahidə edilmir. Xəstəliyə yaşı 10-dan çox olan uşaqlarda rast gəlinir. Uşaqların sinir sisteminin platikliyi atakların tez bərpa olunmasına, klinik əlamətlərin silinməsinə gətirib çıxarır. Ona görə də uşaqlarda görmədə ani zəifləmə, ikigörmənin yaranması, qəfil yaranan yorğunluq, halsızlıq, diqqətin yayınması, səbəbsiz depressiya, ağlamalar, nitqin kordinasiyanın pozulması, səndələmə, başgicəllənmə simptomlarının bir neçəsini görürüksə, onları dağınıq skleroza görə müayinə edirik.

- Dağınıq sklerozdan əziyyət çəkən şəxslərin müalicəsi necə aparılır?

- Dağınıq sklerozlu xəstələrin müalicəsi stereoid preparatlar, immunamodelyatorlar və immuna spereosorlarla həyata keçirilir. Həmçinin klinik əlamətlərə görə hansısa orqanda spastika yaranıbsa, ona uyğun olaraq, neyroloksantlar, eləcə də, fiziki terapiya və idman məşğələləri təyin edilir. Müalicə xəstəliyin dərəcəsinə uyğun seçilir. Bu xəstələrdə əzələnin gücünü saxlamaq lazımdır ki, xəstəlik əllilliyə səbəb olmasın.

- Xəstəliyin müalicəsi uşaqlarda da böyüklərdə olduğu kimi həyata keçirilir?

- Uşaqlarda da müalicə böyüklərdə olduğu kimi aparılır. Müalicələrdə dozalama uşaqların yaşına uyğun seçilir. Böyüklərdən fərqli olaraq uşaqlarda bərpa periodu sinir sisteminin plastikliyinə görə daha tez baş verir və bu, bizim üçün diaqnoz qoymağı çətinləşdirir. Simptomlar yaranır, bəzi hallarda valideynlər bunu gözdən qaçırırlar. Bu da müəyyən çətinliklər yarada bilir.

- Dağınıq sklerozdan tam sağalmaq ehtimalı ilə bağlı nə deyə bilərsiniz?

- Bu xəstəlikdən tam sağalmaq ehtimalı yoxdur. Hazırda dünyada bu işin üzərində iş aparılır, araşdırılır. Dərmanları tətbiq edərək xəstəliyin gedişatını yüngülləşdirə, remissiya periodunu uzada və residivlərin qarşısını ala bilərik. Dağınıq sklerozlu insanların ailə üzvlərinə, yaxınlarına xəstəlik haqqında məlumatlı olmalarını, xəstələrə motivasiya vermələrini tövsiyə edirik. Çünki belə xəstələrin əhvali-ruhiyyəsi, psixoloji durumu yaxşı olanda xəstəliyin residiv verməsi bir o qədər aşağı olur. Dağınıq sklerozlu xəstələrdə spastikaların qarşısının alınmasında fiziki terapiya və digər bu kimi amillər böyük rol oynayır.

- Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin psixoloji reabilitasiyası zamanı hansı amillər nəzərə alınır?

- Psixoloji reabilitasiya çox vacibdir. Mütləq şəkildə psixoloji dəstək olmalıdır. Bu xəstələrə ilk növbədə xəstəliklərini qəbul etdirmək lazımdır. Onlar xəstə olduqlarını anlamalıdırlar. Bu xəstələrdə psixoloji depressiya, anksiyete pozuntuları olur. Sosial yaşamdan təcrid olmadıqlarını psixoloji rebilitasiya ilə onlara anlatmaq lazımdır. Rutin həyatlarından, məşğuliyyətlərindən kənarda qalmamalıdırlar. Bu insanlarda depressiv hallar xəstəliyin gedişatına mənfi təsir edə bilər. Ailə üzvlərinə də onların normal insanlardan seçilmədiyini anlatmaq lazımdır.