Buraxılış imtahanı ilə bağlı VACİB AÇIQLAMA Nələr dəyişib?

“2025-ci ilin martın 2-də keçirilən buraxılış imtahanlarında 23 abituriyentin maksimum nəticə olan 300 bal toplaması ölkənin qiymətləndirmə sistemində formalaşan yeni tendensiyaların davam etdiyini göstərir. Bu nəticə 2024-cü ildə qeydə alınan 53 nəfərlə müqayisədə az olsa da, 2023-cü ildə maksimum nəticə göstərənlərin heç olmaması fonunda təhsilin keyfiyyətində sabitliyin və daha sistemli idarəetmənin formalaşdığını sübut edir”.

Bu fikirləri “Yeni Sabah”a təhsil eksperti Kamran Əsədov builki buraxılış imtahanlarının nəticələrini şərh edərkən bildirib. O, vurğulayıb ki, nəticələrin təhlili sayla deyil, səbəb və məzmunla aparılmalıdır:

“Buraxılış imtahanları sadəcə imtahan nəticələri deyil, eyni zamanda təhsil sisteminin məzmununun, müəllimlərin hazırlıq səviyyəsinin, məktəbdaxili təlim keyfiyyətinin və ümumiyyətlə şagirdin 11 illik təhsil mühitində aldığı bilik və bacarıqların qiymətləndirilmə mexanizmidir. Bu baxımdan nəticələrin təhlili sadəcə say göstəriciləri ilə yox, onların strukturuna və səbəblərinə əsaslanmalıdır.Dövlət İmtahan Mərkəzinin qiymətləndirmə meyarlarında son üç ildə ciddi struktur dəyişiklikləri olmasa da, sual formalarının məzmunu və tərtibat fəlsəfəsində mühüm dəyişikliklər müşahidə olunub. Xüsusilə 2022-ci ildən etibarən imtahan modellərində açıq tipli sualların çəkisi artırılıb, təhlil, məntiq və oxu-anlama qabiliyyətlərini yoxlayan tapşırıqlara üstünlük verilib. Bu, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 18.3-cü maddəsində qeyd olunan “təhsilin nəticələrinin qiymətləndirilməsi təhsilverənin əldə etdiyi bilik, bacarıq və vərdişlərin səviyyəsinə əsaslanmalıdır” prinsipi ilə uyğunluq təşkil edir. Beləliklə, testlər artıq yalnız əzbərçiliyi deyil, funksional savadlılığı ölçən vasitəyə çevrilib. Bu yanaşma, həm də beynəlxalq təhsil sistemlərinə inteqrasiyanın göstəricisidir”.

K.Əsədov illər əvvəlin nəticələrindən də söz açıb:

“2023-cü ildə heç bir abituriyentin 300 bal toplaya bilməməsi, həmin ilin sual modelindəki yeniliklər, abituriyentlərin psixoloji uyğunlaşma problemi, həmçinin müəllim hazırlığında hələ də müşahidə olunan boşluqlarla bağlı idi. 2024-cü ildə 53 nəfərin maksimum nəticə əldə etməsi, sistemin yeni qiymətləndirmə modelinə adaptasiyasının artdığını və məktəblərin imtahanlara daha məqsədyönlü hazırlıq apardığını göstərdi. 2025-ci ildə isə bu rəqəmin 23 nəfərə düşməsi ilk baxışda geriləmə kimi qiymətlənsə də, əslində bu, nəticələrin daha real təhsil mənzərəsini əks etdirdiyini göstərir. İmtahanda yüksək nəticə əldə etmək yalnız repetitor hazırlığı ilə deyil, həm də məktəbdaxili tədrisin səviyyəsi ilə sıx bağlıdır. Bu gün orta məktəblərdə tədris prosesinin keyfiyyəti ilə repetitorluq bazarının paralel inkişafı arasında ziddiyyətli əlaqə müşahidə olunur. Bu səbəbdən yüksək bal toplayanların sayının dəyişkənliyi sadəcə fərdi hazırlıqla deyil, ümumi sistemlə izah olunmalıdır.

Statistika göstərir ki, 2025-ci ildə buraxılış imtahanlarında iştirak edənlərin sayı təxminən 100 min nəfərə yaxın olub. Bu fonda 23 nəfərin maksimum nəticə əldə etməsi təxminən 0.02 faiz təşkil edir. Bu rəqəm həm yüksək nəticəyə çatanların nə qədər az olduğunu göstərir, həm də qiymətləndirmə sisteminin nə qədər seçici və obyektiv olduğunu ortaya qoyur. Eyni zamanda bu, imtahanın süni şəkildə yüngülləşdirilmədiyinin, tələb olunan kompetensiyaların ciddi şəkildə qiymətləndirildiyinin göstəricisidir”.