Icma.az
close
up
RU
Bürokratik cəhənnəm və absurd: Kafkanı oxumağa haradan başlamalıyıq?

Bürokratik cəhənnəm və absurd: Kafkanı oxumağa haradan başlamalıyıq?

Kulis.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İyirminci əsr ədəbiyyatının ən müəmmalı, ən ziddiyyətli və ən təsirli simalarından biri, şübhəsiz ki, Frans Kafkadır. Onun yaratdığı dünya o qədər unikal, o qədər sıxıcı və eyni zamanda cazibədardır ki, dünya ədəbiyyatşünaslığında bu atmosferi ifadə etmək üçün "Kafkaesk" termini yaranıb. Bəs bu "Kafkaesk" dünya nədir? Bu, fərdin özündən asılı olmayan, məntiqsiz, nəhəng və əzici bir bürokratik mexanizmin qarşısında aciz qaldığı, günahsızkən günahkar bilindiyi, yadlaşmanın və absurdun hökm sürdüyü bir məkandır.

Kafkanı oxumaq sadəcə bir ədəbi mətni oxumaq deyil, insanın öz daxili qorxuları və cəmiyyətin mexaniki soyuqluğu ilə üzləşməsidir. Lakin bu qaranlıq labirintə birdən-birə, hazırlıqsız girmək oxucunu qorxuda, yaxud mətndən uzaqlaşdıra bilər. Buna görə də Kafkanın dünyasına düzgün qapıdan daxil olmaq çox vacibdir.

Kafkanın fəlsəfəsi: Absurd, yadlaşma və labirint

Frans Kafkanı müəyyən bir fəlsəfi cərəyana, məsələn, sırf ekzistensializmə və ya sürrealizmə aid etmək haqsızlıq olar. O, bütün bunlardan qidalanan, lakin tamamilə fərdi bir fəlsəfə yaradıb. Kafkanın yaradıcılığının onurğa sütununu yadlaşma təşkil edir. Onun qəhrəmanları ailəyə, cəmiyyətə, işlərinə və ən dəhşətlisi – özlərinə yadlaşmış insanlardır.

İkinci əsas xətt isə bürokratik cəhənnəm və absurddur. Kafkanın dünyasında dövlət aparatları, məhkəmələr, qəsrlər heç vaxt fərdin xeyrinə işləmir. Bu qurumlar o qədər mürəkkəb, iyerarxik, məntiqsiz və o qədər uzaqdırlar ki, insan onlarla mübarizə apara bilmir, sadəcə olaraq bu çarxın içində əzilir. İnsan heç bir əməl törətmədən mühakimə oluna bilər və heç bir səbəb olmadan cəzalandırıla bilər. Kafkanın fəlsəfəsi bizə sistemin nə qədər amansız və fərdin necə tənha olduğunu xatırladır.

Kafkanın dünyasına giriş: Oxunma xronologiyası

Kafkanı xronoloji ardıcıllıqla – yəni yazılma tarixinə görə oxumaq məcburiyyətində deyilsiniz. Əksinə, tematik bir ardıcıllıq bu absurd dünyanı qavramağı xeyli asanlaşdırır. Budur, bürokratik cəhənnəmə addım-addım giriş bələdçisi:

1. İlk addım: "Çevrilmə"

Kafkanı anlamaq üçün başlanğıc nöqtəsi birmənalı olaraq "Çevrilmə" povestidir. Bir səhər oyanıb özünü nəhəng bir həşərata çevrilmiş görən Qreqor Zamzanın hekayəsi, əslində, modern insanın faciəsidir. Burada qəhrəmanın həşərata çevrilməsindən daha dəhşətli olan məqam onun ailəsinin və cəmiyyətin buna verdiyi soyuq, praqmatik reaksiyadır. Qreqor yalnız işə gedib pul qazana bildiyi müddətcə dəyərlidir. İstehlak cəmiyyətində insanın dəyərsizləşməsini və fərdin doğmalarına yadlaşmasını "Çevrilmə"dən daha sərt izah edən ikinci bir əsər tapmaq çətindir.

2. İkinci addım: Qısa hekayələr – "Cəza koloniyasında" və "Aclıq ustası"

Romanlara keçməzdən əvvəl Kafkanın qısa hekayələri onun stilini tam mənimsəmək üçün ideal fürsətdir. "Cəza koloniyasında" hekayəsi insanın öz yaratdığı qəddar mexanizmlərin və "ədalət" sisteminin qurbanına çevrilməsini göstərir. Burada mütləq itaət və kor-koranə inamın hara apara biləcəyi ustalıqla təsvir olunur. "Aclıq ustası" isə sənətkarın cəmiyyət tərəfindən başa düşülməməsi, tənha qalması və kütlənin bayağı əyləncələrə necə üstünlük verməsi haqqında dərin, sarsıdıcı bir metaforadır.

3. Üçüncü addım: "Məhkəmə"

Artıq Kafkanın təhkiyəsinə və havasına öyrəşdikdən sonra onun ən böyük şedevrlərindən biri olan "Məhkəmə"yə başlamaq olar. Yozef K.-nın 30 yaşında heç bir səbəb göstərilmədən həbs edilməsi və dərk edə bilmədiyi bir sistem tərəfindən mühakimə olunması prosesi – bürokratik cəhənnəmin tam mərkəzidir. Əsərdə günahın nə olduğu belə müzakirə edilmir; prosesin özü elə cəzadır. "Məhkəmə" müasir insanın dövlət maşını qarşısındakı fəsadlarının, izaholunmaz qorxularının və çıxılmazlığının epik tablosudur.

4. Dördüncü addım: "Qəsr"

"Məhkəmə"dən sağ çıxa bilsəniz, sizi daha qaranlıq və labirintəbənzər bir roman gözləyir: "Qəsr".

K. adlı bir yerölçən naməlum bir kəndə gəlir və kəndi idarə edən Qəsrə daxil olmaq, oradakı rəsmilərlə əlaqə qurmaq istəyir. Lakin bu, qətiyyən mümkün deyil. Qəsr həm hər yerdədir, həm də heç yerdə. Hakimiyyət o qədər mürəkkəb və uzaqdır ki, insan ora çatmaq üçün ömrünü sərf edə bilər, amma bir milimetr belə irəliləyə bilməz. Bu əsər insanın mütləq həqiqətə, mənaya və ya təsdiqə çatmaq cəhdlərinin absurdluğunu nümayiş etdirir.

5. Son addım: "Atama məktub" və "Gündəliklər"

Kafkanın qurduğu dünyanı tam deşifrə etmək üçün yazıçının daxili dünyasına səyahət şərtdir. Onun heç vaxt atasına göndərmədiyi (və ya göndərə bilmədiyi) bu məktub onun əsərlərindəki amansız və əlçatmaz hakimiyyət fiqurunun əslində, onun avtoritar atası Herman Kafka olduğunu sübut edir. Gündəlikləri isə Kafkanın öz qorxuları, inamsızlıqları və ədəbiyyata olan xəstəlik dərəcəsindəki ehtirası ilə baş-başa qalmaq üçün ən ideal mənbədir.

Yekun: Kafkaesk dünyadan çıxış varmı?

Frans Kafkanı oxumaq suallara cavab tapmaq demək deyil. O, oxucusuna rahatlıq və ya xoşbəxt sonluq vəd etmir. Əksinə, daxilinizdəki sükutu pozur və sizi müasir həyatın, şəhərləşmənin, sistemin acı reallıqları ilə amansızcasına üzləşdirir. Onun əsərlərini yuxarıda təklif olunan xronologiya ilə oxumaq, həmin bürokratik cəhənnəmin içində itib-batmamaq, oradan çıxış yolunu kəşf etməsək belə, o labirintdə necə yaşamağı və müqavimət göstərməyi öyrənmək üçün ən doğru bələdçidir. Kafka bizə göstərir ki, absurdun fərqində olmaq, ona təslim olmamağın ilk və ən vacib şərtidir.

“Qırxdan sonra…” filminin xüsusi nümayişi keçirildi Bəşəriyyətin oxuya bilmədiyi yeganə kitab - Voyniç əlyazmasının sirri nədir? Kamal Abdulla: "Heydər Əliyev kimi şəxsiyyətin gəlişi bizim üçün Allah vergisi idi" - TARİXİ ŞƏXSİYYƏT
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:168
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 19 May 2026 11:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri