Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Buz baltasıyla əməliyyat: Prezident bacısı da qurban oldu

Buz baltasıyla əməliyyat: Prezident bacısı da qurban oldu

Icma.az, News24 portalına istinadən məlumat verir.

1920-ci illərdə Vaşinqtonda nevropatoloq kimi fəaliyyətə başlayan Friman Sent-Elizabet Ruhi Xəstəxanasında işləyərkən ağır psixi pozğunluqları olan xəstələrin çəkdiyi əzabların canlı şahidi olub. Bu təcrübə onu nəinki simptomları basdıran, həm də qalıcı həllər təklif edən bir müalicə metodu axtarmağa vadar edib.

News24.az “Sherg.az”-a  istinadən bildirir ki, 1935-ci ildə Friman portuqaliyalı həkim Antonia Eqas Moniz tərəfindən "leykotomiya" adlı yeni beyin əməliyyatı haqqında məlumat əldə edib. O, bu texnikanı inkişaf etdirib və ABŞ-də tətbiq etməyə başlayıb. 1936-cı ildə cərrah Ceyms Uatts ilə birlikdə ilk lobotomiya edən Freeman, beynin ön hissələrindəki əlaqələri kəsərək davranış pozğunluqlarını düzəltməyi hədəfləyirdi. Amma işlər planlaşdırıldığı kimi getməyib. Onun yeganə məqsədi ruhi xəstəliyin müalicəsini tapmaq idi, lakin metodu tam bir fəlakətə çevrilib. Onun “müalicə” üsulu ilə yüzlərlə insan ya öldü, ya da heç sağalmadı. Antonia Eqas Moniz tərəfindən həyata keçirilən əməliyyat zamanı xəstənin kəllə sümüyündə deşiklər açılır, sinirləri kəsmək üçün frontal korteksə spirt töküb, sonra isə içi boş iynələrlə beynin hissələri deşilirdi. Əvvəllər "leykotomiya" kimi tanınan bu prosedur müalicəsi mümkün olmayan xəstələr, xüsusən depressiya və şizofreniyadan əziyyət çəkənlər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Müasir dövrdə belə bir təcrübə qəbuledilməz olsa da, doktor Moniz hətta yeni metoduna görə Nobel mükafatı alıb. Bir çox qruplar mükafatın geri alınmasını tələb etdilər, lakin heç kim buna əməl etmədi və prosedur getdikcə adi hala gəldi. Amerikalı neyropsixiatr Valter Friman Monizin işindən heyran olub və özü üzərində təcrübə aparmağa qərar verib. Freeman, psixi xəstəliklərin həddindən artıq aktiv emosiyalardan qaynaqlandığına və beynin kəsilməsinin bu duyğuları effektiv şəkildə kəsəcəyinə inanırdı. Kadavralarla bir neçə həftə işlədikdən sonra Friman ABŞ-də narahatlıq və depressiyadan əziyyət çəkdiyi güman edilən kanzaslı evdar qadın 63 yaşlı Alice Hud Hammatt üzərində ilk frontal lobotomiya etdi. Hammatt həyatının son illərində psixi xəstəxanalardan qaça bilsə də, əməliyyatdan 5 il sonra dünyasını dəyişib. Bu güman edilən uğur Frimanı yeni plana apardı. O, bir insanın kəllə sümüyündə deşik açmaqdan daha sürətli və daha az mürəkkəb olan lobotomiya dizayn etmək istəyirdi. Bu, "buz toplama lobotomiyası" kimi tanındı. Buz toplama lobotomiyasında xəstə əvvəlcə elektrik şoku və ya yalnız lokal anesteziya alırdı. Daha sonra buz qıran alət xəstənin göz bəbəyinə yerləşdiriləcək. Bir çəkicdən istifadə edərək, buz dəyirmanı gözün üstündəki nazik sümüyə sürüləcək və alət beynin frontal loblarındakı prefrontal kortekslə əlaqəni kəsmək üçün irəli və geri hərəkət edəcək. Əməliyyat təxminən 10 dəqiqə ərzində tamamlandı və xəstələrin ən azı üçdə birində uşaqlar uşaq davranışları nümayiş etdirdilər, itaətkar və lal oldular. Cəmi saniyələr davam edən bu prosedur zamanı doktor Frimanın beyni praktiki olaraq parçalanıb. Təəssüf ki, ruhi xəstə olduğuna inanılan bir çox insan əməliyyatdan sonra daha "birləşmiş" oldu və əməliyyat uğurlu hesab edildi. Frimanın buz götürmə lobotomiyaları o qədər məşhur idi ki, o, buz dəyirmanı və çəkiclə gəzərək yolda "nümayiş" etdi. Freeman bu texnikanı "asan və sürətli həll" kimi tanıtmaq üçün ölkə daxilində səyahət etdi. O, yüzlərlə xəstəxanaya və psixi xəstəxanaya baş çəkib. Mətbuatda çıxışları və əməliyyatları nümayiş etdirməsi onu medianın diqqət mərkəzinə gətirib. Friman təkcə böyüklərlə deyil, uşaqlarla da işləyirdi. Frimanın ən məşhur xəstələrindən biri ABŞ Prezidenti Con Kennedinin bacısı Rozmari Kennedi idi. Onu üç yaşında “təşviqat” üçün yanına aparıblar. Təxminən 500 proseduru ölümlə nəticələndikdən sonra lobotomiyanın dəhşətləri tibb ictimaiyyəti tərəfindən atəşə tutuldu. Uzun illər ruhi xəstəxanada qapalı qalmaqdan daha yaxşı seçim hesab edildiyi üçün populyarlığını qoruyan lobotomiya 1970-ci illərdə "qeyri-insani" hesab edildiyi üçün bütün dünyada qadağan edilmişdi. İki il sonra Friman tənhalıqda öldü.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:203
embedMənbə:https://news24.az
archiveBu xəbər 17 İyul 2025 17:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see336

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see311

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see296

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see276

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see273

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see271

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see270

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see267

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see259

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see249

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see245

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see244

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see240

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see239

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see232

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see230

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see221

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see217

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see210

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri