Icma.az
close
up
RU
Cavidin yosma gözəlinin taleyi, yaxud Koroğlu filminin pərdəarxası gizlinləri Azər TURAN

Cavidin yosma gözəlinin taleyi, yaxud Koroğlu filminin pərdəarxası gizlinləri Azər TURAN

Yeniazerbaycan saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Bu barədə ilk dəfə "Cavidnamə" kitabımda yazmışdım. Hüseyn Cavidin son yaradıcılıq yaşantıları "Koroğlu" filminin ssenarisi ilə bağlı olub. Turan Cavidin məndə olan səs yazısında belə bir fraza var: ""Koroğlu" üzərində çalışarkən, babanın gözləri xeyli zəifləmişdi, buna görə də evə gətirdiyi qalın-qalın kitabları biz oxuyar, o isə dinləyib qeydlər edərdi". Demək ki, "Koroğlu" ssenarisi üzərində işə başlayıbmış... Mişkinaz xanım isə Cavidin həbs olunduğu 3 iyun gecəsi barədə "Cavid haqqında xatirimdə qalanlar" memuarında həm də bunları yazıb: "Nədənsə, bu gün evə çox gec gəldi... Qapıdan girən kimi: "Nə istəsən, alacam sənə, amma əvvəl mən istəyəni alacam," - dedi. Onun qulağa yapışan brillyant sırğadan xoşu gəlirdi. "Xeyir ola, bu sərvət əcəb?" "Kinostudiyadan gəlirəm. Bu gün "Koroğlu" ssenarisinin müqaviləsini bağladıq. Ayın 5-də beş min manat alacağam. Qalanını da film çəkilib qurtarandan sonra verəcəklər". Çörəyini yedi. Keçdi yataq otağına. "Bir saat yatım, sonra durub işləyəcəm", - dedi... Saat 8-də Cavid yuxudan durdu, üzünü yudu, çay içdi: "Həə... İndi işləmək lazımdı. Bir neçə göstərişim var, gərək onları edim ki, sabah aparıb verə bilim..."

1937-ci ildə kinostudiyanın ssenari şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış Sabit Rəhman 1970-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti"ndə (4 iyul) dərc etdirdiyi "Hüseyn Cavid haqqında" adlı məqaləsində bildirirdi ki, "O zaman Aziyatski (indiki P.Montin) küçəsində mənim bir otağım var idi. Ailəmlə bərabər bu otaqda yaşayırdım. Cavid tez-tez bizə qonaq gəlirdi. Mənimlə söhbət edər, zarafatlaşardı. Əlbəttə, aramızda müəyyən müəllim-tələbə pərdəsi daima qalırdı. Cavid hərdənbir şəxsi planlarından və istəklərindən də danışardı. Mən bu söhbətlərdən başa düşdüm ki, Cavid kino üçün "Koroğlu" ssenarisini yazmaq istəyir. Odur ki, studiyanın rəhbərləri ilə söhbət aparmağa başladım. Cavidin əleyhdarları çox idi. Onları razı salmaq çətin idi. Ancaq mən məsələni həll edib Cavidlə müqavilə bağladım. Təəssüflər olsun ki, iş bununla qurtardı. Dalını davam etdirə bilmədik". Mişkinaz xanımın və Sabit Rəhmanın xatirələrindən belə anlaşılır ki, "Koroğlu" filmi ilə bağlı müqavilə iyunun 3-də - Cavidin həbs olunduğu gün bağlanıb.

Anarın "Cavid ömrü" filmində də Cavidin yazdığı "Koroğlu" ssenarisi, kinostudiyanın Cavidlə bağladığı müqavilə və hətta sırğa məsələsi kinofirmanın əməkdaşı ilə Mişkinaz xanımın söhbəti epizodunda aydın şəkildə qabardılıb.

Maraqlıdır, müqaviləyə qol çəkəndə Cavid əfəndi "əleyhdarlarının çox olduğu" kinostudiyaya "Koroğlu"suzmu getmişdi? Axı Turan Cavidin də söhbətindən anlaşılır ki, müqavilə imzalanana qədər o, ssenari üzərində çalışmağa başlayıbmış. Elə isə bu gün imzalanan müqavilənin, sabah alacağı qonorarın müqabilində Cavid yazdığı mətndən hansısa parçanı ssenari şöbəsinə təqdim etməmişdimi?

Üstündən 23 il keçəndən sonra, 1960-cı ildə Sabit Rəhmanın ssenarisi ilə "Koroğlu" filmi çəkildi. Həmin filmdə Dəli Həsənin oxuduğu dillər əzbəri bir türkü var. Musiqisi Cahangir Cahangirovundur. Bəs sözləri kimindir? Filmdə ifa olunan mahnı mətnlərinin müəllifi kimi titrdə Zeynal Cabbarzadənin və Tələt Əyyubovun adları qeyd olunub. Ümumiyyətlə, "Koroğlu" filmində üç mahnı səslənir: Tələt Əyyubovun sözlərinə "Koroğlunun mahnısı", Zeynal Cabbarzadənin sözlərinə "Rəqqasənin mahnısı". Bir də müəllifi bəlli olmayan "Dəli Həsənin mahnısı".

Maraqlıdır ki, Cahangir Cahangirovun 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqi Nəşriyyatında çap olunmuş "Mahnılar" kitabına da "Koroğlu" filmindən məhz həmin mahnılar - "Rəqqasənin mahnısı" və "Koroğlunun mahnısı" daxil edilib. "Dəli Həsənin mahnısı" heç Cahangir Cahangirovun kitabında da yoxdur. Necə olurdu, "Koroğlu" filminin çəkilişindən bir il sonra çap olunmuş mahnılar kitabına bəstəkar digər iki mahnını daxil edir, buna rəğmən, daha populyar olan "Dəli Həsənin mahnısı" kənarda qalır?.. "Dəli Həsənin mahnısı" Sabit Rəhmanın yazdığı ssenarinin 1960-cı ildə çap olunmuş variantında da yoxdur. Hətta İran Şahının hərəmxanasına aparılan gözəl gürcü qızları barədə Gürcü oğlunun Koroğlu ilə söhbəti, gürcü qızlarının əsirlikdən azad edilməsi və həmin mahnının oxunduğu epizodun özü də ssenaridə yoxdur. Məncə, "Dəli Həsənin mahnısı"nda fikir həyatımızın sirlərindən biri gizlənib. 1960-cı ildə çəkilən filmdəki mahnılardan birinin mətninin məhz bu üslubda yazılması hansı zərurətdən doğurdu? Bu məqamda, istər-istəməz filmin ilk ssenari müəllifi olmuş Hüseyn Cavid yada düşür. Məncə, "Dəli Həsənin mahnısı" adıyla oxunan məşhur mahnının sirrini elə bu nöqtədə aramalıyıq. Həm də ona görə ki, mahnının sözləri, yəni buradakı dil türkcənin həm Anadolu, həm İstanbul, həm də Azərbaycan ləhcəsindədir. Nə Anadoluda, nə İstanbulda, nə də Azərbaycanda Caviddən başqa belə bir dildə yazan başqa bir türk şairi yoxdur.

Mahnının sözləri ilk misrasından son misrasınacan Cavidin dilini xatırladır və adam inanmaq istəyir ki, "Bana-bana gəl, qaçma gözəl" mahnısının sözləri də bir başqasının deyil, elə Cavid əfəndinin qələmindən çıxıb... Burada həssas bir nüans da var: "Dəli Həsənin mahnısı" gürcü qızlarını əsirlikdən azad edən Dəli Həsən tərəfindən oxunur. Kontekstdən belə nəticə hasil olur ki, bu bir eşq nəğməsidir. Gürcüstanda gürcü qızı Xumara aşiq olan Şeyx Sənan kimi, Dəli Həsən də bu gözəl eşq nəğməsini əsirlikdən azad etdiyi gürcü qızlarından biri haqqında oxuyur...

Yüz qızdan birini sevərim,

Yolunda canımı verərim.

Bana-bana gəl, qaçma gözəl.

Nerdə olsan, atı çaparım yar,

Səni taparım yar.

Gəl gözəlim, yar, yosma.

Dağlarda məskən sala bilərim,

Qəlbini versən, ala bilərim.

Öl desən, vallah, ölə bilərim.

Qaçma məndən yavrum,

Qaçma məndən yosma.

Şimşəyim, dağlarda çakarım,

Dağları oduna yakarım.

Bana-bana gəl, qaçma gözəl,

Nerdə olsan, atı çaparım, yar,

Səni taparım, yar.

Gəl gözəlim, gəl yosma

. "Çakarım"la "yakarım", yalnız İstanbulda, "Çaparım"la "taparım" isə, yalnız Azərbaycanda həmqafiyə ola bilərdi. Və dediyim kimi, türk ədəbiyyatında bunu Caviddən başqa heç kəs edə bilməzdi. "Nerdə olsan, atı çaparım yar, / Səni taparım yar"... Azərbaycan türkcəsində "nerdə olsan" deyil, "harda olsan" yazılmalıydı. Anadoluda isə atı çapmırlar, koşdururlar və gözəli nerdə olsa tapmırlar, onu bulurlar.

Bu, Cavidin yaratdığı dilin şeiridir. Şeirin quruluşunun, mətndəki poetik harmoniyanın, sərrastlığın, cazibədar intonasiyanın Cavidə məxsus olduğunu sübut etməyə ehtiyac yoxdur. Nəhayət, şeirdəki gözəl və yosma qadın. "Qaçma məndən yosma", yaxud "Gəl gözəlim, gəl yosma" Cavidin bu şeirdəki möhürüdür.

Bu mətnin Cavid əfəndiyə aid olduğunu kimsə söyləməyib. Kaş ki, bu mətnin Cavid əfəndiyə aid olmadığını da kimsə iddia etməsin...

Azər TURAN

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:128
embedMənbə:https://yeniazerbaycan.com
archiveBu xəbər 11 Yanvar 2025 19:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Yusif İldırımzadə tutduğu vəzifədən azad edildi

16 Aprel 2025 03:26see140

Bakıda sərnişin avtobusunun içinə su doldu Video KONKRET

16 Aprel 2025 10:18see126

Azərbaycanda COVID 19 dan ən çox bu tarixdə yoluxma olub RƏSMİ

16 Aprel 2025 03:01see124

İsrailin Türkiyə QORXUSU: Nə baş verir? KONKRET

16 Aprel 2025 17:26see124

II Liqa: Vüqar Nadirovlu Şəmkir darmadağınla liderlərə yaxınlaşdı

16 Aprel 2025 20:01see123

ABŞ Çini təhdid etdi

16 Aprel 2025 11:33see122

“Dövlət dəstəyi ilə istehsal ediləcək film layihələri” müsabiqəsinin reqlamenti açıqlanıb

16 Aprel 2025 10:19see122

Süni intellekt bədii yaradıcılığın inkişafında yeni səhifələr açır Əli Abbasov

16 Aprel 2025 18:09see118

Ümumi və məktəbədəqədər təhsil müəssisələrində təlim tədris prosesi ənənəvi qaydada davam edəcək

16 Aprel 2025 10:24see118

Bankların yüksək komissiya haqqı: Qiymətləri də yüksəldir

16 Aprel 2025 11:33see117

Yüksək Liqa: Finalçılar bəlli oldu

17 Aprel 2025 21:21see117

TBMM sədr müavininin ölüm təhlükəsi hələ də davam edir

17 Aprel 2025 18:33see117

Səhər acqarına limonlu su için Faydası çoxdur

17 Aprel 2025 06:07see116

Hərbi çağırışdan yayınmaya qarşı yenilik Xidmət yeni qanunla bağlı açıqlama yaydı

16 Aprel 2025 10:27see113

Arda Real Madrid , ya da Barselona nı çalışdıracaq Klub prezidenti AÇIQLADI

16 Aprel 2025 11:44see111

DİM ə ağır ittihamlar: “Xərcə düşməmək üçün uşaqları riskə atıb”

16 Aprel 2025 12:39see110

Venesuela səfiri “ASAN xidmət”də

16 Aprel 2025 09:50see110

Gənclik hormonu Somatropin nədir Necə artıraq?

17 Aprel 2025 18:44see110

Turist sahildə yadplanetli tapdı

16 Aprel 2025 17:00see110

Rusiya Federasiya Şurasından Avropa İttifaqına sərt cavab

16 Aprel 2025 09:13see107
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri