Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Çaylar quruyur, fəlakət yaxınlaşır EKO TƏHLÜKƏ

Çaylar quruyur, fəlakət yaxınlaşır EKO TƏHLÜKƏ

Ses qazeti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Ümumdünya Çaylar Günü hər il martın 14-də qeyd olunan beynəlxalq gündür. Bu günün təsis edilməsində məqsəd ictimaiyyətin diqqətini su ehtiyatlarının qorunmasına, çayların mühafizəsinə və sudan asılı ekosistemlərin qorunmasına cəlb etməkdir. Bu ekoloji təqvim 1998-ci ildə təsis edilib.

Su ehtiyatlarının mühafizəsinin dəstəklənməsi, su ekosistemlərinin, o cümlədən çayların, göllərin, su anbarlarının və yeraltı suların vəziyyətinin həlli dünyanın gələcəyi baxımından mühüm məsələdir. Buna görə də çirklənməyə diqqəti cəlb etmək, bütün canlıların sağlamlığına təsir edən suyun çirklənməsi ilə mübarizənin zəruriliyi şərtdir.

Suyun və onun ehtiyatlarının qorunmasının vacibliyi haqqında məlumatlılığın artırılmasına yönəlmiş maarifləndirici tədbirlər və kampaniyalar keçirmək müasir dünyanın ən vacib məsələsidir.Ümumdünya Çaylar Günündə dünyanın hər yerində su ehtiyatlarının qorunmasına dair tədbirlər keçirilir, ekoloji sahədə fəaliyyət göstərən QHT və ictimai birliklər çayların su təhlükəsizliyi məsələsindəki rolundan danışırlar.

Çaylar və göllər Yer səthinin 1 faizini əhatə edir, lakin onurğalıların üçdə biri də daxil olmaqla, bütün suda yaşayan canlıların 10 faizinin yaşayış yeridir. Bu canlıların bir çoxu - təxminən 30.000 şirin su canlısının 27 faizi təhlükə altındadır. Bu, bütün şirin su balıqlarının təxminən üçdə biri deməkdir.

Çayların biomüxtəlifliyinə ən böyük təhlükələrdən biri insanlara elektrik enerjisi, su ehtiyatları və digər faydalar təmin edən, lakin ekoloji problemlər yaradan su bəndlərindən qaynaqlanır. Sərbəst axan çayların yoxa çıxması su hövzələrini bir-biri ilə əlaqəsi olmayan parçalara ayırır və suyun axınını, keyfiyyəti və temperaturunu dəyişir. Bu, həmçinin çöküntülərin daşınmasına mane olur və heyvanların, o cümlədən köçəri balıqların köçünə mane olur.

Çaylar, göllər zəhərli kimyəvi maddələrin zibilxanasına çevrilir. Təsərrüfatlarda, əkinçilikdə istifadə edilən kimyəvi maddələr də çaylara axır. Azot və fosforla zəngin olan bu axıntı suları oksigendən məhrum edir və yosunların həddindən artıq böyüməsinə, sudakı canlıların oksigensiz qalmasına, ölməsinə səbəb olur.

Qlobal istiləşmənin təsirləri artıq bütün dünyada hiss olunur, son illərdə ABŞ, Çin, Almaniya, Fransa və bir çox başqa ölkələrdə çayların quruması ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaşanır. Ekoloqlar deyir ki, vəziyyət daha da pisləşəcək, Amerikanın qərbində növbəti 35-60 il ərzində əhəmiyyətli dərəcədə qar və yağışı itkisi olacağı proqnozlaşdırılır. Daha az qar və yağış çay axınını və qrunt sularını dəyişəcək ki, bu da ərazidəki bir çox bitki və heyvanlara təsir edəcək. Temperaturun artması həm də quraqlıqları artırır və içməli, suvarma və canlı təbiət üçün lazım olan çay sularını qurudur.

Canlıların bəziləri də birbaşa insan tərəfindən digər zərərlər görür. Məsələn, qızılbalıqlar adət etdikləri kimi soyuq su mühitində yaşaya bilmir, çünki bəndlərin inşası onları sıxışdırır, beləcə isti su hövzələrinə doğru yönəlirlər, bu da onların sayının azalmasına səbəb olur. İqlim dəyişikliyi səbəbindən həddindən artıq güclü leysanlar, frtınalar torpaqda yığılıb qalmış kimyəvi maddələri və digər zərərli tullantıları çaylara axıdır və beləcə su canlılarının kütləvi ölümü müşahidə edilir.

Dünyada hövzəsinin sahəsinə görə birinci, uzunluğuna görə ikinci olan Amazon çayı da quruyur. Yerli əhalinin içməli su əldə etməsi getdikcə çətinləşir, ekosistem zərər görür. 2023-cü ildə Braziliyanın səkkiz ştatında son 40 ildə ən az yağıntı qeydə alınmışdı. Amazonas ştatında 62 bələdiyyədən 42-si fövqəladə vəziyyət elan etdi. Hazırda bölgədə 250 mindən çox insan quraqlıqdan əziyyət çəkir, ekspertlər yaxın gələcəkdə bu rəqəmin 500 minə çatacağını gözləyirlər.

Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) Qlobal Su Ehtiyatlarının Statusu hesabatına əsasən, son beş ildə dünyada çayların səviyyəsi orta səviyyədən aşağı düşüb, su anbarları da aşağı səviyyədə qalıb. Bu, son 30 ilin ən sürətli qurumasıdır. 2023-cü ildə qlobal çay hövzələrinin 50 faizindən çoxu anormal şəraitlə üzləşib. Bu vəziyyət 2022 və 2021-ci illərdə də oxşar idi. Şiddətli quraqlıq şəraiti ilə üzləşən bölgələrə Şimali, Mərkəzi və Cənubi Amerikanın böyük hissələri daxildir. Amazon və Missisipi çaylarında suyun səviyyəsi rekord səviyyədə aşağı düşüb. Dünyanın digər tərəfində, Asiya və Okeaniyada, demək olar ki, bütün hövzə bölgələrində, xüsusilə də əsas Qanq, Brahmaputra və Mekonq çay hövzələrində normadan aşağı səviyyələr müşahidə edilib.

Ötən ilin hesabatında qeyd olunurdu ki, iqlimin pozulması həm də suyun istiqamətini dəyişir, ekstremal daşqınlara və quraqlığa səbəb olur. Qeyd edək ki, təşkilatın 2023-cü il üçün verdiyi proqnozlarda 2023-cü ilin tarixdə ən isti il ​​olacağı, çayların quruduğu və ölkələr quraqlıqla üzləşəcəyi bildirilirdi.Həmin il bütün dünyada dağıdıcı daşqınlar baş verdi. Daşqınlardan zərər çəkmiş ərazilərə Afrikanın şərq sahilləri, Yeni Zelandiyanın Şimal adaları və Filippin daxil idi. İngiltərə, İrlandiya, Finlandiya və İsveç çaylarında normadan yuxarı axınlar qeydə alınmışdı. Təşkilatın məlumatına görə, iqlimin pozulması bu təbii hadisələrinin təsirlərini daha da pisləşdirir.

WMO-nun baş katibi Selest Saulo deyir: “Ekosistemlərə və iqtisadiyyata ağır zərbə vuran, getdikcə artan normadan artıq yağışlar, daşqınlar və quraqlıqlar təhlükə siqnalıdır. Əriyən buzlaqlar milyonlarla insan üçün təhlükədir. Temperaturun yüksəlməsi nəticəsində hidroloji dövriyyə sürətlənib. Bununla belə, biz lazımi təcili tədbirlər görmürük.”

Qeyd edək ki, hazırda 3,6 milyard insan ildə ən azı bir ay suya qeyri-adekvat çıxışla üzləşir və BMT-yə görə bu rəqəmin 2050-ci ilə qədər 5 milyardı ötəcəyi gözlənilir. WMO-nun 2022-ci ilin sentyabrından 2023-cü ilin avqustuna qədərki məlumatlarına görə, buzlaqlar əriməyə davam edərək 600 giqatondan çox su itirib, bu, 50 illik müşahidələr ərzində ən yüksək göstəricidir.

Azərbaycan ərazisində içməyə yararlı sular məhdud ehtiyatlara malikdir və qeyri-bərabər paylanıb. Hazırda ölkənin yerüstü su ehtiyatları 27 kubkilometr təşkil edir, quraq illərdə isə bu ehtiyat 20-21 kubkilometrə qədər azalır. Yerüstü su ehtiyatlarının mənbələrini çaylar, göllər, su anbarları və buzlaqlar təşkil edir. Ölkəmizin şirin su ehtiyatlarının 70-72 faizi ölkə hüdudlarından kənarda formalaşır. Son 1 ildə Azərbaycanın su ehtiyatları minimuma düşüb. Həmişə bol sululuğu ilə məşhur olan Kür və digər kiçik çaylar quruyur. Kürdə suyun səviyyəsinin aşağı düşməsinin səbəblərindən biri Kür çayının mənbəyi olan Türkiyədə bir neçə su anbarının tikilməsidir. Mənbə sularının böyük hissəsi orada toplanılır və çaya az gəlir. İkincisi isə, Kürə axan kiçik çaylar ekoloji səbəbdən quruyub.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:274
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 13 Mart 2025 15:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri