Icma.az
close
up
RU
Menu

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Cəfəngiyyat, yoxsa dahilik? Dünyanın ən çətin romanı haqqında

Cəfəngiyyat, yoxsa dahilik? Dünyanın ən çətin romanı haqqında

Icma.az, Kulis.az portalına istinadən məlumat yayır.

Kulis.az Aygün Əzizin “Dilin atasını yandıran” Ceyms Coys və “Finneqanın yası/oyanışı/izi” yazısını təqdim edir.

“Dahilər səhv buraxmırlar. Onlar qəsdən yanlışlığa yol verirlər”. Ceyms Coys

Hazırda dünyanın ədəbi tənqidçilərinin diqqəti məşhur “Ulis” romanının müəllifi irland modernist-yazıçı Ceyms Coysun “Finneqanın yası/oyanışı/izi” əsərinə yönəlib. “Ulis” “gündüz romanı” olsa da, indi haqqında danışacağımız əsər “gecə romanı”dır. Real həyatla yuxunun qarışığından ibarət mövzu ilə geniş şəkildə sərbəst söz yaradıcılığına rəvac verən mifoloji və komik eksperimental əsərdir. Mətləbə keçməzdən əvvəl kiçik bir izaha ehtiyac var:

Əsərin adı, ingilis dilində “Finnegans Wake” ifadəsi bəzi iddialara görə, irland balladasından götürülüb. Hərçənd yazıçının bu xalq nəğməsinin süjetindən bəhrələnməsi ədəbiyyat tənqidçilərinin mübahisə mövzusudur. Çünki Coys XVIII əsr italyan filosofu Cambattisto Vikonun nəzəriyyəsindən yola çıxaraq bu əsəri qələmə alıb. C.Viko dörd əsas inkişaf dövrünü qeyd edir: allahların dövrü, qəhrəmanların dövrü, insanların dövrü və keçid/yenilənmə dövrü. Roman da 4 kitabdan ibarətdir və hər kitab bir dövrü əhatə edir. Ümumilikdə 17 fəsil var, I kitab 8, II və III kitablar hər biri 4, sonuncusu isə yalnız 1 fəsildən ibarətdir.

Mahnıda Finneqan adlı ölmüş bir əyyaş kişidən bəhs olunur. Üzünə “həyat suyu” – viski çiləndikdən sonra Finneqan dirilir. “Wake” sözünün isə bir neçə mənası var: “oyanış, yuxudan ayılma”, “suda hərəkətdə olan qayığın, gəminin arxasında buraxdığı iz”, “dəfn mərasimi, yas”. Bu əsərin nə normal başlanğıcı, nə də normal sonluğu var. Cəncəl tərəflərdən biri də odur ki, burada fikir cümlənin ortasında bitir, elə təzədən ortadan da yeni cümlə başlayır və heç gözləmədiyin halda ortadan başlayan cümlə oxucunu romanın əvvəlinə aparır. Yəni bu elə-belə, küçədə-bacada, tələsik mütaliə ediləsi əsər deyil.
Kaliforniyada bir kitab klubu əsəri nə az, nə çox – düz 28 (iyirmi səkkiz!!!) ilə oxuyub bitirib. Dünya ədəbiyyat tarixinin barmaqla sayılan ən çətin və müşkül əsərlərindən biri hesab edilən və “fikir axını” üslubunda olan bu əsərin yazılmasına C.Coys 17 il sərf edib (10 mart 1923-cü ildə yazmağa başlayıb). Qələmə alınması da, tam mənası ilə təhlil edilib oxunması da hər biri, necə deyərlər, bir igidin ömrüdür.

Klub üzvləri bir aya yalnız 1–2 səhifəni oxumaqla geniş müzakirələr keçirmiş, peşəkarlarla məsləhətləşmələr aparmış, 70 (yetmiş!) dildən istifadə edilərək ərsəyə gələn romanda bircə-bircə sözlərin mənalarını araşdırmışlar. Burada çoxlu sayda sətiraltı mənalara, kalamburlara, neologizmlərə və allüziyalara rast gəlmək mümkündür ki, bu da mətnin anlaşılmasını çətinləşdirir. Sadaladıqlarımdan əlavə, uydurma sözlərlə də zəngin olan romanda mübahisəli məna verən çoxlu sayda ifadələr işlənib.

Ceyms Coys 1939-cu ildə əsərin nəşrindən sonra dünyasını dəyişib və əsərin “sirr”lərini də özü ilə aparıb. Kitab haqqında fikirlər ziddiyyət təşkil edir. Bir oxucu yazır ki, yeddi dəfə oxumağıma rəğmən hər dəfə yeni şeylər kəşf edirəm, digəri üzrxahlıqla qeyd edir ki, əsər mürəkkəb olduğu üçün heç nə anlamadığımı deməkdən utanmıram, bir başqası isə, ümumiyyətlə, bu kitabı cəfəngiyyat, absurd fikirlər xaosu adlandırır.

Tanınmış rus fiziki, riyaziyyatçısı, filosofu və ilahiyyatçı alimi Sergey Xoruji deyir ki, bəzi sözlərin və eyhamların mənalarını təxmin etmək olar, lakin bununla belə güclü erudisiyası və zirək fəhmi olan hiperqlot biri bu mətnin təxminən 30 faizini anlaya bilər, yaxud da xüsusi ədəbiyyatlardan istifadə etmək və uzun saatlar keçirməklə ən yaxşı halda 70 faizini anlaya bilər. T. Uaylder isə yazır ki, bu əsəri oxuyub anlamaq üçün ən azı 1000 (min!) saatını həsr etməlisən.

Bəzi faktları da xatırlatmağı özümə borc bilirəm. Sözügedən əsəri qələmə alan ərəfələrdə yazıçı artıq gözünün nurunu xeyli dərəcədə itirmişdi. Kitabda 49200 söz yalnız bir dəfə istifadə olunub.

600 səhifəlik romandakı dil/söz oyununu ədəbiyyatçılar “semiotik hibridləşmə” adlandırırlar. Bir məsələ də diqqəti cəlb edir: ad məsələsi. İngiliscə bu “Finnegan’s Wake” və “Finnegans Wake” kimi verilir. Birincidə yiyəlik hal istifadə olunub və tərcümədə “FinneqaNIN yası/izi/oyanışı” kimi tərcümə olunur. İkinci variant isə “FinneqanLAR oyanır” deyə tərcümə edilir. Lakin Coys burada da söz oyunundan istifadə edib: “Finn” fransızca “son” deməkdir, “again” isə ingiliscə “yenidən”. Yəni “Finn yenidən oyanır/qalxır/ayılır” deməkdir.

Yaxşı, bəs bu kitab sərsəmləmədirmi? Yazıçının qızının müəyyən psixoloji problemləri olub, bunun da ataya təsirsiz ötüşmədiyi qənaətindəyəm. Suala müəllif özü belə cavab verib: “Bəlkə də, bu, dəlilikdir. Lakin bunu bir əsr sonra müzakirə etmək mümkün olacaq. Yazmağa başlayanda hiss etdim ki, sözləri adi mənalarında və öz axarlarında istifadə edə bilməyəcəyəm”. Sitatın sonu.

Qeyd etmək istərdim ki, mən şəxsən əsərin adının “Finneqanın yası” kimi yox, “Finneqanın oyanışı” kimi verərdim. Çünki kulminasiya OYANIŞ ilə gəlir.

P.S. Son olaraq, qəddarcasına səslənsə də, iki fikri deməyə bilmirəm:

1. Bu roman hər oxucu üçün deyil. Xüsusi hazırlıqlı və dünya ədəbiyyatı və dillərindən yaxşı baş çıxara bilən yüksək hazırlıqlı peşəkarlar üçün “ƏDƏBİ TƏAM”dır. Bu standartlara cavab verməyən oxucu əsəri “həzm” edə bilməyəcək...

2. S.Xorujinin daha bir rəyi məndə şübhə oyatdı: “Əsəri tam anlamaq ümidi yoxdur. Heç müəllifin özünün də ümidi olmayıb. Bəzi yerlərdə nə demək istədiyinin mənasını unudub və sonra davam edəndə bərpa edə bilməyib”. Sitatın sonu.

Deməli, belə çıxır ki, C.Coys oxucuları üçün, ən yumşaq halda desək, ƏDƏBİ TAPMACA yaradıb və indi ruhu göylərdən baxıb bığaltı qımışır...

Aslı Bekiroğlu pərəstişkarlarını qorxutdu Dövlət Mahnı Teatrında Rəşid Behbudovun xatirə otağı yaradıldı Şuşada beynəlxalq uşaq yaradıcılıq festivalı keçirildi
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:244
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 25 İyun 2025 17:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see342

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see291

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see278

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see271

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see268

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see244

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see240

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see232

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see227

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see222

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see220

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see211

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see203

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see197

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see182

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see173

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see173

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see173

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see172
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri