Cənubi Kipr kartı Rusiya susur, Ankara narahatdır

Mərkəzi Asiyanın üç əsas dövləti – Qırğızıstan, Özbəkistan və Qazaxıstanın Cənubi Kipr Respublikasını rəsmən tanıması ictimaiyyəti maraqlandıran əsas məsələlərdəndir. Təhlilçilərin fikrincə, bu qərar həmin ölkələrin beynəlxalq münasibətlər sistemində daha fəal rol almağa başladığını göstərməklə yanaşı, bölgədə və onun hüdudlarından kənarda müxtəlif geosiyasi təsirlərə yol aça bilər.

Növbəti mərhələdə nələr baş verəcək?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Ramiyə Məmmədova deyib ki, Cənubi Kipr Respublikasının Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan kimi ölkələr tərəfindən tanınması Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) və Türk birliyinə hər hansı ciddi zərər gətirməyəcək:

“Cənubi Kipr və onun beynəlxalq arenadakı mövqeyi, türk dövlətlərinin münasibətlərinə və birliyinə birbaşa təsir etməyəcək. Bu məsələyə həm siyasi, həm də iqtisadi aspektdən baxmaq lazımdır.

Siyasi baxımdan bəzi narahatlıqlar ola bilər, çünki türk dövlətlərinin içərisində Türkiyə, Azərbaycan var. Türkiyə uzun illərdir ki, Kipri tanıtdırmaq və beynəlxalq hüquqda yer qazandırmaq üçün səylər göstərir. Hazırda dünyada bu dövlət yalnız Türkiyə tərəfindən rəsmən tanınır. Azərbaycan isə onu de-fakto (faktiki olaraq) tanıyır, amma de-yure (rəsmi) olaraq tanımır.

Türk Dövlətləri Təşkilatında isə Şimali Kipr müşahidəçi statusu ilə iştirak edir. Bu da Türkiyənin təşəbbüsü ilə mümkün olub. Lakin bəzi üzv dövlətlər, xüsusilə Qazaxıstan, Şimali Kiprin nümayəndə heyətini qəbul etməmiş və tədbirlərdə iştirakına imkan verməmişdir”.

Ramiyə Məmmədova

Politoloqun sözlərinə görə, bu məsələyə iqtisadi aspektdən baxdıqda isə tanıma qərarlarının daha çox iqtisadi maraqlarla bağlı olduğu görünür:

“Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan kimi ölkələr Avropa İttifaqı ilə iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir və yeni bazarlara çıxmaq üçün addımlar atırlar. Bu ölkələrin nümayəndələri Avropa ölkələri, o cümlədən Fransa ilə görüşlər keçirir, diplomatik nümayəndəliklər açırlar. Bu isə faktiki olaraq Yunan Kipri ilə münasibətlərin qurulmasına və inkişafına səbəb olur.

Məsələn, Yunan Kipri Qazaxıstana 1.8 milyard dollar sərmayə qoyub, Qazaxıstan isə Kiprdə 3-4 milyard dollara yaxın investisiya yatırıb. Bu cür qarşılıqlı iqtisadi münasibətlər həmin ölkələrin addımlarını müəyyənləşdirir.

Yekunda demək olar ki, bu məsələ Türk birliyinə parçalanma və ya zərər kimi baxılmamalıdır. Bu, daha çox iqtisadi maraqlarla bağlı olan bir prosesdir. Təbii ki, Türk Dövlətləri arasında bəzi fikir ayrılıqları ola bilər xüsusilə də təşkilata daha sonradan qoşulan Qırğızıstan və Özbəkistan kimi ölkələrlə. Ancaq bu, birliyin dağılması və ya Türkiyəyə qarşı yönəlmiş bir addım deyil. Yeni iqtisadi bazarlar axtarışındadırlar”.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az