Cənubi Qafqazda ABŞ nin “ayaq səsləri”: Rusiya və İran təşvişdə... Yeni planlar

Cənubi Qafqaz yenidən böyük güclərin qarşıdurma meydanına çevrilməkdədir. 

Sovetlər Birliyinin dağılmasından sonra regionda yaranmış boşluq ilk illərdə Rusiya tərəfindən doldurulsa da, zaman keçdikcə Qərbin, xüsusilə ABŞ-nin maraqları açıq şəkildə görünməyə başladı. 

İndi isə oyun qaydaları dəyişib: yeni aktorlar, yeni geosiyasi layihələr və yeni risklər ortaya çıxıb. 

Zəngəzur dəhlizi məsələsi sadəcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, həm də böyük güclərin Cənubi Qafqaz uğrunda mübarizə predmetinə çevrilib. 

ABŞ bölgəyə daxil olmaq üçün yeni imkan qazanır, Rusiya isə bu prosesin qarşısını almaq məqsədilə bufer zonalar yaratmağa çalışır. 

İran da öz təsirini qorumağa səy göstərir, lakin onun regional mövqeyi əvvəlki qüdrətdə deyil.

Bəs bu şəraitdə supergüclərin Cənubi Qafqaz uğrunda yeni savaşı başlaya bilərmi?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən politoloq Yeganə Hacıyeva bildirib ki, Qərbin Rusiyanın bölgədəki mövqeyinə alternativ yaratmaq prosesinin bu gün başladığını iddia etmək olmaz:

"Bu proses hələ Sovetlər dönəmindən etibarən özünü göstərib. Hazırda isə artıq ABŞ, Rusiya və İran kimi aktorların, regionun təhlükəsizlik arxitekturasında yeni manevrləri, həmçinin qurulmaqda olan qlobal siyasi “arxitektura”nın təsiri altında Cənubi Qafqaz yeni mərhələyə qədəm qoyub".

Onun sözlərinə görə, ABŞ 1990-cı illərdən etibarən bütün istiqamətlərdə Cənubi Qafqaza nüfuz etməyə başladı. O dövrdə bu fəaliyyətlər daha çox səssiz diplomatiya ilə müşayiət olunurdusa, bu gün proses radikal xarakter alıb. Bu trend Cənubi Qafqaz deyil, ABŞ-nin maraq dairəsində olan bütün regionlarda müşahidə olunmaqdadır. 

Yeganə Hacıyeva: "İran  üçün Avrasiya əməkdaşlığı istiqamətində yeganə ümid qapısı Zəngəzur dəhlizi ola bilər"

Yeganə Hacıyeva, politoloq

1990-cı illərdə real siyasətlə təqdim olunan siyasət arasında kardinal fərq mövcud idi. Tramp dövründə isə Vaşinqton daha açıq və səmimi mövqe sərgiləyir - ABŞ-nin regional maraqlarını gizlətmədən ifadə edir.

Ancaq ABŞ-nin eyni zamanda zəif tərəfi də var: o Cənubi Qafqazda  hərbi cəhətdən mövcud deyil. Halbuki Rusiya hələ də regionda hərbi mövcudluğunu və  proseslərə real təsir imkanlarını saxlayır:

"Bununla belə, Moskva Cənubi Qafqaz siyasətində ciddi məğlubiyyətlər yaşayıb. Bu gün Kremlin diqqəti təkcə Qafqaza deyil, dünyanın digər bölgələrinə yönəlib. İranın isə regiondakı təsir gücü əvvəlki kimi deyil. Tehran daxili siyasi qrupların ehtiyacları üzərindən müxtəlif təkliflər irəli sürür. Ancaq reallıq ondan ibarətdir ki, 9 günlük müharibədən sonra onun son 45 ildə istifadə etdiyi dəhliz bağlanıb və ən yeni tarixdə ilk dəfədir ki, avropaya çıxışı bu qədər limitlənib.

Bu reallıqları nəzərə alsaq, İran  üçün Avrasiya əməkdaşlığı istiqamətində yeganə ümid qapısı Zəngəzur dəhlizi ola bilər".

O əlavə edib ki, bütün bunlara rəğmən, Rusiya və İran mövcud status-kvonun dəyişdiyini bilsələr də, bölgədə mövcudluqlarını qorumaq niyyətindədirlər. 

Lakin belə bir şəraitdə Moskva daxilində Azərbaycana qarşı yönəlmiş qüvvələrin fəaliyyətinin qarşısı alınmalıdır:

"Bu gün Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə İran lideri Pezeşkianın Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti müzakirə etməsi də təsadüfi deyil. 

Çünki bölgə uğrunda  savaş yeni mərhələyə qədəm qoyub.  ABŞ Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Cənubi Qafqaza ayaq basdı. İndi Rusiya isə müdafiəyə çəkilərək, ətrafında “bufer zona” hörməyə çalışır".

Əli Hüseynli