Cinayət Məcəlləsinin ölü norması QANUNSUZ HÖKM ÇIXARAN HAKİMLƏR NİYƏ HƏBS EDİLMİR?

Baş Prokurorluğun keçmiş idarə rəisi Nazir Bayramov Gununsesi.info-ya açıqlamasında Azərbaycanda bilə-bilə qanunsuz hökm çıxaran hakimlərin cəzasız qalması faktlarını şərh edib.

Qeyd edək ki, Cinayət Məcəlləsinin 295-ci (Bilə-bilə ədalətsiz hökm, qətnamə, qərardad və qərar çıxarma” maddəsində cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulub.

Həmin maddədə hakimlərin bilə-bilə ədalətsiz hökm, qətnamə, qərardad və ya qərar çıxarması – beş min manatdan səkkiz min manatadək miqdarda cərimə və ya üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

Həmçinin, eyni əməllər azadlıqdan məhrum etmə barədə məhkəmənin çıxardığı qanunsuz hökm ilə əlaqədar olduqda və ya başqa ağır nəticələrə səbəb olduqda – beş ildən səkkiz ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılması nəzərdə tutulub.

Nazir Bayramov deyir ki,  bu günə kimi bir nəfər də bu maddə ilə məhkum edilməyib.

“Görəsən, hansı səbəbə görə? Düşünürük ki, Azərbaycanda indiyə kimi heç bir hakim “bilə-bilə ədalətsiz hökm, qətnamə, qərardad və ya qərar” çıxarmayıb. Çünki, heç kəs bilmir ki, hökm, qətnamə, qərardad və ya qərarı hansı əlamətlər “ədalətsiz” edir. Bu barədə heç bir normativ göstəriş yoxdur. Nə qanun, nə də digər normativ hüquqi aktda, o cümlədən hüququn tətbiqi üzrə vahid məhkəmə təcrübəsi mənbələrində “ədalətsiz” hökm, qətnamə, qərardad və ya qərarın meyarları barədə bilgiyə rast gələ bilməzsiniz.

Problem hüququn aliliyində, cinayət məsuliyyəti əsaslarının dəqiq və aydınlığındadır. Fikrimizcə, prokurorluq hüququndan istifadə edərək Konstitusiya Məhkəməsinə CM-nin 295-ci maddəsinin şərhi ilə bağlı sorğu göndərməklə “Konstitusiya və Suverenlik ili”ndə məhkəmə hüquq islahatlarının məntiqinə uyğun əhəmiyyətli bir addım atmış olar.

Yeri gəlmişkən, “ölü norma”lar bir çox ölkələrin qanunvericiliyinə tanışdır. Onların yaratdığı çətinliklərin həllində müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Məsələn, Almaniyada federal qanunlar dövrü olaraq təhlil edilir, istifadə edilməyən normalar rəsmi şəkildə ləğv edilir. Buna “normativ tənzimləmə” (Normbereinigung) adı qoyulub.

Fransada cinayət qanunları vaxtaşırı yenilənir. Bu zaman istifadə olunmayan normalar Cinayət Məcəlləsindən çıxarılır. Bu yanaşmaya “kodifikasiya və konsolidasiya” adını veriblər. Türkiyədə 2004-cü ildə Cinayət Məcəlləsi yeniləndi və bu zaman köhnə, tətbiq edilməyən normalar ləğv edildi.

Böyük Britaniyada qanunların tətbiqi məhkəmə presedentləri ilə tənzimlənir (Case law). Tətbiqi olmayan normalar faktiki olaraq ölü sayılır.

ABŞ-da “Blue Laws” və “Dead Letter Laws” yanaşmasına əsasən, ştatlar səviyyəsində ləğv mexanizmləri işləyir. Buna baxmayaraq, bəzi ştatlarda hələ də tətbiq edilməyən, lakin qüvvədə olan qanunlar var.

Beləliklə, ölkəmizin hüquq sisteminin qabaqcıl ölkələrin hüquq sistemlərindən geri qalmaması barədə fikir söyləyə bilərik”.

Firuzə Mahmudova

Gununsesi.info