Çirkli hava insanı intihara SÜRÜKLƏYİR

Hava çirkliliyi, xüsusən də xırda hissəciklər (PM2.5, PM10) və azot dioksidi ölüm və intihar düşüncələrinin artırır.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, araşdırma “Journal of Epidemiology & Community Health” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar 2010-cu ilin yanvar ayından 2024-cü ilin aprel ayına qədər ingilis dilində dərc olunmuş tədqiqatları təhlil ediblər. Ətraflı təhlil üçün seçilmiş 287 məqalədən 45-i təhlil meyarlarına cavab verib: Məqalədən 33-ü intihar ölümlərinə, yeddisi intihar düşüncələrinə və beşi intihar cəhdlərinə yönəlib.

Tədqiqatların əksəriyyəti hava çirkliliyinin təsirlərini araşdırıb. Ümumiilkdə 38 məqalə araşdırılıb. Digər üçü suyun çirkliliyinə, üçü səs-küy çirkliliyinə və biri işıq çirkliliyinə yönəlib.

Birləşdirilmiş statistik təhlil üçün tədqiqatçılar 29 tədqiqatın məlumatlarından istifadə ediblər. Ən inandırıcı əlaqə PM2.5 və PM10-a qısamüddətli məruz qalma, eləcə də PM2.5 və azot dioksidinə (NO2) uzunmüddətli məruz qalma ilə intihar riski, intihar cəhdləri və intihar düşüncələri arasında aşkar edilib.

Qalan tədqiqatların icmalı intihar davranışı ilə kükürd dioksid və ozon da daxil olmaqla digər hava çirkləndiricilərinə məruz qalma, eləcə də səs-küy çirklənməsi arasında mümkün əlaqəni də göstərib.

Lakin, suyun çirklənməsi və işıq çirklənməsi üçün mövcud tədqiqatların az sayı və qiymətləndirmə metodlarında əhəmiyyətli fərqlər səbəbindən nəticələri birləşdirmək mümkün olmayıb.

Tədqiqatçılar müəyyən edilmiş əlaqələri izah edə biləcək bir neçə mümkün mexanizm təklif edirlər. Çirklənmiş suda tapılan bəzi hava çirkləndiriciləri, eləcə də arsen, qurğuşun, litium və nitratlar iltihab və sinir sisteminə zərər ilə əlaqələndirilir ki, bu da beyin funksiyasına, əhval-ruhiyyəyə və stressə davamlılığa təsir göstərə bilər. Səs-küy və işıq çirklənməsi öz növbəsində stress səviyyələrini artıra və təbii bioloji ritmləri poza bilər.

Lakin müəlliflər tədqiqatlarının məhdudiyyətlərini vurğulayırlar. Tədqiq olunan nəticələrin hər biri ilə bağlı nisbətən az tədqiqat var və onların metodları və dizaynları əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Buna görə də, nəticələr ətraf mühitin çirklənməsi ilə intihar davranışı arasında statistik əlaqəni göstərir, lakin səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, intiharın qarşısının alınması strategiyaları hazırlanarkən ətraf mühit amilləri nəzərə alınmalıdır. Onlar hesab edirlər ki, hava çirkliliyinin azaldılması tədbirləri və digər ətraf mühitin mühafizəsi müdaxilələri potensial olaraq hərtərəfli ictimai və əqli sağlamlıq siyasətinin bir hissəsi ola bilər.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin