“Çox yeyən ölkə”nin ərzaq problemi:Bazarlarda nə baş verir?

Son dövrlər qida sektorunda artan problemlər cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradır.

Tərkibi dəyişdirilən yağlar, keyfiyyəti və mənşəyi şübhə doğuran məhsullar son vaxtlar bazarda daha geniş yayılmaqdadır. Vətəndaşlar gündəlik tələbat üçün aldıqları ərzaq məhsullarının keyfiyyətsiz olması, dadında və görünüşündə dəyişikliklərin müşahidə edilməsi, eləcə də sağlamlıq üçün risk yaradan hallarla bağlı narazılıqlarını tez-tez dilə gətirirlər. Mövcud vəziyyət qida sahəsində nəzarətin gücləndirilməsinin və vətəndaşların sağlamlığının daha ciddi şəkildə qorunmasının vacibliyini bir daha gündəmə gətirir.

Qida eksperti Asim Vəli “Cümhuriyət”-in suallarını cavablandırıb:

- Hazırda Azərbaycan bazarında istehlakçılar üçün ən riskli hesab olunan qida məhsulları hansılardır?

- Müasir qida sənayesinin inkişafı, qida çeşidliliyinin artması ilə yanaşı qida istehsalı müəssisələrinin artmasına zəmin yaradır. Belə olduqda bazarda sağlam, təhlükəsiz məhsullarla yanaşı, riskli məhsullar da öz yerini tutmağa başlayır. Ən riskli məhsullar sırasında əsasən gündəlik istehlak olunan qidalar dayanır.

Bunlara biz ucuz qiymətə satılan kolbasa və sosisləri, açıq şəkildə satılan süd və süd məhsullarını, nəzarətsiz istehsal olunan yağları, etiketi düzgün olmayan şirniyyatları və mənşəyi bəlli olmayan ət məhsullarını aid edə bilərik. Bu qidalar həm saxtalaşdırmaya, həm də düzgün saxlanmamağa daha açıqdır. Əsasən də yay və payız aylarında soyuq zəncirin pozulması ciddi təhlükə yaradır.

- AQTA-nın son dövrlərdə apardığı monitorinqlər bazardakı real vəziyyəti dəyişməyə yetirmi?

- Təbii ki, AQTA-nın apardığı monitorinqlər təqdirəlayiq və mühüm addımdır. Amma təkbaşına bazardakı bütün problemləri aradan qaldırmaq üçün yetərli deyil. Nəzarət tədbirləri artıb, amma bazar da genişdir. Problem yalnız cərimə və yoxlama ilə həll olunmur.

İstehsalçı məsuliyyəti, satıcı mədəniyyəti və istehlakçı məlumatlılığı paralel inkişaf etməlidir. Əks halda, pozuntular bir sahədən digərinə keçir.

- Azərbaycan “çox yeyən ölkə” kimi tanınsa da, rəsmi statistikada bəzi məhsullar üzrə istehlakın yetərli olmaması nə ilə izah olunur?

- Azərbaycan çox qida istehlak edən bir ölkə olaraq tanınsa da, rəsmi statistikada bəzi məhsullar üzrə istehlakın az görünməsi əsasən balanssız qidalanma ilə bağlıdır. İnsanlar daha çox un məmulatları, yağlı və şirin qidalara üstünlük verirlər. Balıq, paxlalılar, tam taxıllar, tərəvəz və meyvələr isə rasionda kifayət qədər yer almır. Bu da statistikada sağlam qidaların istehlakının aşağı görünməsinə səbəb olur.

- Azərbaycanda qidalanma mədəniyyəti artıq formalaşıbmı, yoxsa bu anlayış hələ də formal xarakter daşıyır?

- Təəssüf hissi ilə bildirirəm ki, qidalanma mədəniyyəti anlayışı Azərbaycanda hələ tam formalaşmayıb. Bir çoxlarında doymaq anlayışı sağlam qidalanmaq anlayışını üstələyir. İnsanlar nə yediklərindən çox, nə qədər yediklərinə diqqət edirlər. Etiket oxuma vərdişi zəifdir. Məhsulun tərkibi, istehsal tarixi və saxlanma şəraiti ikinci plana keçir. Bu isə uzunmüddətli sağlamlıq riskləri yaradır.

- Mətbəxin ayrılmaz məhsulu olan yağların tərkibi niyə dəyişdirilir və bazarda keyfiyyətli, təmiz yağ tapmaq niyə getdikcə çətinləşir?

- Yağ məsələsi isə xüsusi narahatlıq doğurur. Bazarda kərə yağı adı ilə satılan məhsulların bir qismi bitki yağları, marqarinlər və texnoloji qatqılarla hazırlanır. Yağların tərkibi əsasən maya dəyərini azaltmaq üçün dəyişdirilir. Təmiz yağ istehsalı baha başa gəlir.

Buna görə də bəzi istehsalçılar keyfiyyətdən imtina edir. Nəticədə istehlakçı keyfiyyətli yağ tapmaqda çətinlik çəkir. Problemin həlli üçün yalnız nəzarət yox, maarifləndirmə də gücləndirilməlidir. Bu işdə dövlət, QHT və media qurumları koordinasiyalı şəkildə çalışmalıdır.

Vətəndaş nəzarəti artırılmalıdır. Bilməliyik ki, ucuz məhsul hər zaman sərfəli deyil. Sağlam qida həm də seçim məsələsi deyil, məsuliyyət göstəricisidir. Qida təhlükəsizliyini təkbaşına dövlətin üstünə ataraq məsuliyyətdən xilas ola bilmərik. İstehlakçı olaraq da bu, bizim gündəlik qərarlarımızdan asılıdır.

Gülər Həsənli
"Cebheinfo.az" 

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin