Dalana sıxışdırılan Putin, Trampın qətiyyəti, Zelenskinin uğurlu revanşı

Avqustun 15-də Alyaskada Tramp-Putin, avqustun 18-də Ağ Evdə Trampın Volodimir Zelenski və Avropa liderləri ilə görüşü Kremlin Rusiya-Ukrayna müharibəsində artıq dalana dirəndiyini, geriyə çəkilmək məcburiyyətində qaldığını ortaya qoydu.

Baxmayaraq ki, dünyanın bir çox mediasında Alyaksa görüşü Putinin qələbəsi kimi təqdim edilsə də, real vəziyyət tam bunun əksinədir. Alyaska və Vaşinqton görüşü son illərdə Rusiya-Ukrayna müharibəsində ciddi irəliləyişlərin əldə edilməsi istiqamətində Qərbin və Kiyevin ən uğurlu danışıqları kimi dəyərləndirilməlidir. 

Birincisi, Rusiya-Ukrayna müharibəsində atəşkəsin əldə edilməsində Kiyevin ilkin şərti Ukraynanın təhlükəsizliyinin təminat məsələsi olub. Lakin kollektiv Qərb Ukraynanın təhlükəsizliyinin qarantı olaraq ölkəni nə NATO-ya üzvlüyə qəbul edib, nə də başqa formada Kiyevə belə bir təminat verə bilib.  Ukraynanın təhlükəsizliyinə təminat məsələsini ilk dəfə Vaşinqton Trampın Putinlə Alyaska görüşündə məsuliyyəti üzərinə götürəcəyini bəyan edib. Bu məsələ ilə bağlı avqustun 18-də Ağ Evdə Trampın Zelenski və Avropa liderləri ilə keçirilən görüşündə daha detallı şəkildə müzakirə olunaraq ümumi razılığa gəlinib.

NATO-nun baş katibi Mark Rutte Vaşinqton görüşündə Ukraynanın təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı əldə olunan razılaşma barədə açıqlamasında deyib ki, bir çox Avropa ölkəsi görüşdə Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxış ediblər. Baş katibin sözlərinə görə, nəticədə Kiyevin müttəfiqləri Ukraynanın təhlükəsizliyi ilə əlaqədar olaraq NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik təminatın verilməsi təklifi ilə razılaşıblar. Belə ki, 5-ci maddə kollektiv müdafiə prinsipini təsbit edir və bu maddənin pozulması NATO-nun 32 üzvündən hər hansı birinə hücum hamıya qarşı hücum hesab olunur. Belə olan şəraitdə NATO-ya üzv ölkələr Ukraynanın təhlükəsizliyinin təminatçısı rolunda çıxış edə bilərlər. NATO-da belə bir praktika mövcuddur. Məsələn, Yaponiya və Cənubi Koreya ilə belə bir müqaviləsi mövcuddur. ABŞ bu ölkələrin təhlükəsizliyinin təminatçısı rolunda çıxış edir. NATO baş katibi Rutte onu da bildirib ki, hazırda belə təminatların yaradılması üçün Avropa və digər tərəfdaşlarla müzakirələr gedir.

İkincisi, Kreml indiyədək olan danışıqlarda Ukraynada işğal etdiyi ərazilərdən geri çəkilməyəcəyini bəyan edib. Lakin son danışıqlarda Kremlin mövqeyində yumşalmalar ortadadır və müəyyən güzəştlərə getməyə hazır olduğunu bəyan edir.

Üçüncüsü, Putin son bir neçə ildə Zelenski ilə nəinki ikitərəfli formatda, hətta çoxtərəfli fomatda görüşü qətiyyətlə rədd edib. Habelə Kreml Ukraynada prezident seçkilərinin vaxtı keçdiyi üçün prezident Volodimir Zelenskinin hakimiyyətini qeyri-legitim hesab edib. Alyaska görüşünün nəticəsi olaraq Putin Zelenski ilə ikili və çoxtərərfli formatda görüşə hazır olduğunu bəyan edib. Hazırda çox qısa zamanda ikitərəfli və üçtərəfli formatda görüşün baş tutması istiqamətində danışıqlar getməkdədir. 

Dördüncüsü, Rusiyanın yanlış siyasəti nəticəsində getdikcə MDB məkanındakı dostları itirməkdədir.

Beşincisi, Moskvaya Ukrayna müharibəsində ən ciddi dəstək verən İran, Çin və Şimali Koreya əvvəlki kimi yanında dura bilmir. Rusiya artıq təklənmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Hazırda Rusiyanın ən yaxın müttəfiqi hesab edilən Belarus belə, Moskvadan uzaqlaşmaq yolları axtarmaqdadır.

Altıncısı, sanksiyalar Rusiyaya öz ciddi təsirini göstərməkdədir. Artıq ölkə daxilində ciddi problemlər özünü büruzə verməkdədir.

Yeddincisi, Rusiyanın daxildəki həm insani, həm iqtisadi, həm də hərbi resurslarının, gücünün   zəifləməsi, tükənməsi öz təsirlərini göstərməkdədir.

Səkkizinci və ən əsası isə Kremlin mövqeyindən geri çəkilərək yumşalmasında Trampın sərgilədiyi qətiyyətli mövqenin xüsusi rolu var. 

Burada Avropa ölkələrinin də sərgilədiyi mövqeni unutmaq olmaz.

Moskvadan fərqli olaraq Kiyev nə qədər çətin olsa da, bu işğala müqavimət göstərərək indiyədək dözə bildi. Artıq Kiyevin indiyədək yürütdüyü davamlı və dönməz diplomatiyası asta-asta öz bəhrəsini verməkdədir. Belə demək mümkünsə, Kiyev artıq prosesləri öz xeyrinə yönəltməkdədir. 

Tramp hakimiyyətinin ilk vaxtlarında Kiyevlə Ağ Ev arasında mövcud olan anlaşılmazlıqlar aradan qalxıb. Düzdür, Rusiya-Ukrayna sülh danışıqlarında Kiyevin maraqlarına tam cavab verməsə də, ilkin mərhələ kimi məqbul sayıla bilər. Bu ən azı Ukraynanın yenidən özünü bərpa edib güclənməsinə imkan verəcək.

Son olaraq onu qeyd etmək olar ki, Putin artıq Ukrayna cəbhəsində istədiyi nəticəni əldə etmək imkanlarını getdikcə itirməkdədir və getdikcə də itirəcək. Onun Ukraynaya yönəlik işğalçılıq siyasətini “Pir qələbəsi”, yəni əhəmiyyətli itki hesabına əldə olunmuş məğlubiyyətə bərabər qələbə adlandırmaq olar.

Mürtəza