Davamlı sülhün təməli etimaddır MƏQALƏ

Bakı, 18 sentyabr, AZƏRTAC

Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh və normallaşma istiqamətində müəyyən irəliləyişlərin olduğu bir vaxtda son günlərdə Ermənistandakı bəzi mürtəce ünsürlər tərəfindən qarşılıqlı etimadı zəiflədən bəyanat və addımlar narahatlıq doğurur. Bu ölkənin hakimiyyət dairələrinin bu məsələyə münasibəti isə qəbuledilməzdir.

Bu fikirlər Qərbi Azərbaycan İcması Nəzarət-Təftiş Komissiyasının sədri, professor Vahid Novruzovun “Sülhə gedən yol qarşılıqlı etimaddan və tarixi yaddaşın qorunmasından keçir” adlı məqaləsində yer alıb.

AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

“Azərbaycan və Ermənistan arasında ötən il avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannamədə münasibətlərin dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və yurisdiksiyasına hörmət əsasında qurulmasının vacibliyi vurğulanıb. Eyni görüş çərçivəsində sülh sazişinin razılaşdırılmış mətninin paraflanması da münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsi baxımından mühüm hadisə idi. Əsas məsələ isə həmin siyasi iradənin gündəlik münasibətlərdə özünü necə göstərəcəyidir. Çünki sülhün ən böyük sınağı bəzən böyük sammitlərdə deyil, adi görünən hadisələrdə üzə çıxır. İndi bu prinsiplərin real münasibətlərə çevrilməsi lazımdır. Bunun üçün isə yalnız hökumətlərin deyil, cəmiyyətlərin də yeni dilə ehtiyacı var.

Düşmənçilik dili asandır. O, emosiyaya söykənir və çox vaxt insanlardan düşünməyi tələb etmir. Sülh dili isə çətindir. Çünki məsuliyyət tələb edir. Bu baxımdan, Azərbaycanın öz ərazisində diplomatik nümayəndələrin səfərinə Ermənistan cəmiyyətində etiraz edilməsi sülh və qarşılıqlı etimadın yaranmasına nəinki kömək etmir, əksinə, ölkəmizin daxili işlərinə qarışmaqdan başqa bir şey deyil.

Rəhbərliyində təmsil olunduğum Qərbi Azərbaycan İcması uzun illərdir Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinin vəziyyəti ilə bağlı narahatlığını beynəlxalq platformalarda ifadə edir. Biz həmişə Ermənistan tərəfinə anlatmağa çalışmışıq ki, bu məsələlər ittiham mövzusuna deyil, obyektiv araşdırma və mədəni irsin qorunması məsələsinə çevrilməlidir.

İnsanların öz doğma yaşayış məskənləri ilə bağlı xatirələrinin, ailə tarixlərinin, qəbiristanlıqlarının, məktəblərinin, məscidlərinin və digər izlərin araşdırılması düşmənçiliyin davam etdirilməsi kimi təqdim edilməməlidir. Amma burada da bir həqiqəti unutmaq olmaz: tarixi yaddaş siyasi məqsədlər üçün nə qədər çox alətə çevrilərsə, onun elmi dəyəri bir o qədər zədələnir. Ona görə Qərbi Azərbaycanla bağlı araşdırmalar sənədləşdirilməli, arxiv materialları sistemləşdirilməli, yaşayış məntəqələrinin tarixi obyektiv mənbələr əsasında öyrənilməli və insanların hüquqları beynəlxalq hüququn prinsipləri çərçivəsində müzakirə edilməlidir. Bu yanaşma həm yaddaşı qoruyur, həm də gələcək nəsillərin qarşısında məsuliyyətimizi artırır.

Keçmişi unutmaq mümkün deyil. Amma keçmişin gələcəyin qarşısında daimi maneəyə çevrilməsinin qarşısını almaq mümkündür. Biz tariximizi bilməliyik. Ancaq uşaqlarımıza yalnız münaqişəni miras qoymamalıyıq. Erməni millətçiləri nəhayət anlamalıdırlar ki, sülh qarşı tərəfin hər fikrini qəbul etmək deyil. Sülh qarşı tərəfin mövcudluğunu, hüquqlarını və suverenliyini nəzərə alaraq fikir ayrılıqlarını müharibəsiz həll etmək mədəniyyətidir.

Sülh yalnız sənəd imzalamaq deyil. Sülh qarşı tərəfin suverenliyinə hörmət etmək, tarixi məsələlərə obyektiv yanaşmaq və qarşılıqlı etimadı qorumaqdır. Ona görə də sülh prosesində sözlərin çəkisi böyükdür. Bəzən bir cümlə aylarla qurulan diplomatik etimadı zəiflədə bilər. Eyni şəkildə, ölçülü və məsuliyyətli bir yanaşma gərginliyi aradan qaldıra bilər. Dünya təcrübəsi göstərir ki, davamlı sülh yalnız qarşılıqlı hörmət, məsuliyyət və etimad üzərində mümkündür.

Azərbaycan öz tarixini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü müdafiə etməklə yanaşı, regionda uzunmüddətli sabitliyin yaranmasında da maraqlıdır. Ermənistanla münasibətlərin normallaşması da yalnız iki dövlət arasında münasibətlərin dəyişməsi deyil, bütövlükdə regionun gələcəyinə təsir edən prosesdir. Bu prosesin qarşısında ən böyük məsuliyyət isə keçmişin ağırlığını gələcəyə daşımaqla, gələcəyin imkanlarını keçmişə qurban verməmək arasında düzgün tarazlıq yaratmaqdır. Erməni ictimaiyyəti qəbul etməlidir ki, əgər biz həqiqətən yeni bir səhifə açmaq istəyiriksə, həmin səhifəni köhnə nifrətin dili ilə yazmamalıyıq. Ən əsası isə sülhü yalnız siyasi məqsəd deyil, gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət kimi qəbul etmək mümkündür. Çünki davamlı sülhün təməli yalnız razılaşmalar deyil. Onun təməli etimaddır. Etimadın təməli isə qarşılıqlı hörmət.