“Foreign Affairs”: Kuba geri dönüş nöqtəsinə çatıb...

...Kuba iqtisadi və idarəetmə böhranlarının dönməz hala gələ biləcəyi təhlükəli bir nöqtəyə çatıb. Ölkə əhaliyə əsas xidmətlər göstərmək qabiliyyətini sürətlə itirir, iqtisadiyyat çökür, bərabərsizlik artır və kütləvi mühacirət demoqrafik göstəriciləri dəyişdirir.

Bu arada, siyasi sistem ən vacib aktivini - etirazları yatırmaq qabiliyyətini saxlayır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə “Foreign Affairs” jurnalı yazır.

Ekspertlər bu kombinasiyanı “avtoritar anarxiya” adlandırırlar.

Havana şəhərində insanlar hökuməti açıq şəkildə tənqid edirlər, lakin etirazların həbslə nəticələnə biləcəyini bilərək demək olar ki, heç kim küçələrə çıxmağa hazır deyil.

Bir vaxtlar Kubanın nailiyyətlərindən biri hesab edilən səhiyyə sistemi də ciddi böhran içindədir. Xəstəxanalarda dərman və avadanlıq çatışmazlığı var və həkimlər ölkəni özəl sektora və ya ölkəni tərk edirlər.

Körpə ölümü 2018-ci ildən bəri ikiqat artıb və əvvəllər nəzarətdə olan xəstəliklər yenidən yayılır. 2020-ci ildən bəri Kubanın ÜDM-i ən azı 15 faiz azalıb.

Bu fonda hakimiyyət orqanları özəl sahibkarlıq üçün məkanı genişləndirməyə məcbur olublar. 2021-ci ildən bəri kiçik və orta ölçülü özəl müəssisələrin sayı 10.000-i keçib.

Pərakəndə satışların təxminən 65 və məşğulluğun 40 faizini onlar təşkil edir.

Lakin yeni özəl sektor əhalinin əksəriyyətini xilas etmir. Gəlir bölgüsü getdikcə qeyri-bərabər olur və əlaqələri və xarici valyutaya çıxışı olmayan insanlar itirirlər.

...Bir kubalı sakin deyir ki, “Latın Amerikası kapitalizminə gedən ən uzun və ən ağrılı yolu qət etmişik.”

Digər bir problem əhalinin kütləvi axınıdır. 2020-ci ildən bəri ölkə əhalisinin 13-24 faizini itirə bilər.

Reproduktiv yaşda olan gənclər və qadınlar xüsusilə ölkəni tərk etmək riski altındadır. Nəticədə əhalinin qocalması sürətlənir və xəstəxanalar, məktəblər və digər müəssisələr mütəxəssislərini itirir.

...Zaman Kubanın əleyhinə işləyir. Mövcud böhran nə qədər uzun davam edərsə, mümkün siyasi keçiddən sonra ölkəni yenidən qurmaq bir o qədər çətin olacaq.

Daimi kəsintilər nəticəsində onsuz da ciddi şəkildə zədələnmiş elektrik şəbəkəsinin bərpası təxminən 8 milyard dollara başa gələ bilər. Havana sakinlərindən biri müəllifə bildirib ki, “Bu, dözümlülük deyil. İnsanlar hər şeyə uyğunlaşa bilərlər. Bu prosesdən sağ çıxmaq üçün özümüzü dəyişirik, amma bu, deqradasiyadır”.

Bu arada, Vaşinqton və Havana hələ də qarşıdurmadan çıxış yolu tapa bilməyiblər. ABŞ sanksiyalarla təzyiqi artırır və Kuba rəhbərliyi dərin siyasi dəyişikliklərə hazır deyil. Bundan sonrakı hər hansı bir kurs ciddi risklər yaradacaq, lakin gecikmənin dəyəri Kuba üçün getdikcə daha yüksək olur.

Əli Babayev