Dərhal bu səhvdən dönülməlidir: Türk soylular, Türkiyədə digər xaricilərdən fərqləndirilməlidir

2025-ci ilin oktyabr ayında Türkiyədə “Rəsmi Qəzet”də dərc edilən və 2527 saylı qanunun nizamnaməsində edilən dəyişikliklər, Türk Dünyasında geniş rezonans doğurdu. Xüsusilə 3-cü maddənin 10-cu bəndində “Türk soyluların yaşadıqları ölkədə azlıq olmaları” şərtinin irəli sürülməsi, müxtəlif suallar və bu dəyişikliklərin Türk Dövlətləri və Türk Birliyi ideyasına necə təsir edəcəyi barədə geniş müzakirələrə səbəb oldu. 

Qanunun məqsədi və əhatə dairəsi barədə aydınlaşdırma isə Türkiyə hökumətinin yüksək vəzifəli nümayəndələri, o cümlədən AK Partiya sədr müavini və Türk Dövlətləri ilə Əlaqələr üzrə rəhbər Prof. Dr. Kürşad Zorlu bu məsələni bir qədər aydınlaşdırdı. Lakin bu hadisə bir daha göstərdi ki, “Türk soylu xaricilər” anlayışının özü də artıq yenidən nəzərdən keçirilməli, dəyişən geosiyasi reallıqlara və Türk Dünyasının birliyi yönündə atılan addımlara uyğun şəkildə yenilənməlidir. Çünki bu ifadə "Türk, türkə yad olarmı?" sualını yaradır.

Türk pedaqoq, yazıçı-jurnalist Murat Anar mövzu ilə bağlı Sherg.az-a açıqlama verib:

- 2025-ci ilin oktyabr ayında "Rəsmi Qəzet"də dərc olunan və 2527 saylı “Türk soylu xaricilərin Türkiyədə peşə və sənətlərini sərbəst icra etmələri, dövlət və ya özəl qurumlarda işləmələri” haqqında qanunun nizamnamə hissəsində dəyişiklik edilib. Dəyişiklikdə xüsusilə 3-cü maddənin 10-cu bəndi insanlarda qarışıq düşüncələrə səbəb olub, Türk Dünyasında müzakirə yaradıb. 10-cu bənd Türk soyluların “yaşadıqları ölkədə azlıq olmaları” şərtini gətirir. Yəni, Türk soylu olan Uyğurlar, Mosul, Kərkük, Təbriz, Qərbi Trakya türkləri və s. kimi yaşadıqları yerdə azlıq olmalıdırlar. Türk dövlətlərində yaşayan türklərdə, Türk Birliyi uğrunda çalışan QHT-lərdə, jurnalistlərdə belə “Yalnız azlıqlarmı iş icazəsi ala biləcək? Türk dövlətləri vətəndaşları artıq iş icazəsi ala bilməyəcəkmi?” kimi suallar yarandı. Türkiyə Respublikasının belə bir qərar verməsinin Türk Birliyi ruhuna uyğun olmayacağını söylədik. İş icazələrinin asanlaşmasını gözləyərkən, Türk dövlətlərində yaşayan soydaşlarımıza iş icazəsinin imkansız hala gəlməsi bizi çaşqınlıqda qoydu. Xoşbəxtlikdən, mövzu ilə bağlı gözlənilən açıqlama Prezidentdən sonra, Türkiyədə mövcud ən səlahiyyətli şəxs, AK Partiya Ankara Millət Vəkili, Ümumi Baş Katib Yardımçısı, Türk Dövlətləri ilə Əlaqələr üzrə Rəhbər Prof. Dr. Kürşad Zorlu-dan gəldi. 

K.Zorlu açıqlamasında belə deyir:

"Bu nizamnamə, yaşadıqları ölkədə azlıq olan soydaşlarımız üçün hazırlanıb. Önəmli olaraq, bu soydaşlarımızın Türk soylu olduğu Prezident qərarı ilə müəyyən ediləcək və digər şərtləri də yerinə yetirirsə, peşəsini ya da sənətini orada icra edə bilmirsə və ya hər hansı məcburi səbəbdən Türkiyədə yaşamaq məcburiyyətindədirsə, peşəsini və sənətini icra etmək, dövlət və ya özəl qurumlarda işləmək üçün müraciət etdikdə şərtləri uyğundursa iş icazəsi veriləcəkdir. Üstəlik, azlıq statusunda olan soydaşlarımız əvvəllər Türkiyədə icazə verilməyən Həkimlik, Stomatoloqluq, Hüquqşünaslıq kimi peşələri də icra edə biləcəklər".

Türk jurnalist bu nizamnamədəki şərtlərin Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan vətəndaşlarına təsir etməyəcəyini söyləyib. Eyni zamanda "Türk soylu xarici" ifadəsinin yalnış olduğuna diqqət çəkib:

"Türk Dövlətləri vətəndaşı olan türk soylular əvvəl hansı şərtlərlə vətəndaşlıq alırdılarsa, eyni şərtlərlə, yəni xarici türk soylu statusunda eyni şərtlərlə iş icazəsi alacaqlar. Türk Dövlətləri üçün nə müsbət, nə mənfi heç bir dəyişiklik yoxdur.

Türk soylu azlıq statusunda olan soydaşlarımızın iş icazələrinin asanlaşdırılması əlbəttə çox sevindiricidir. Cəmiyyətin istəklərinə qulaq verən bu nizamnamənin müəllifi, Prof. Dr. Kürşad Zorlu və Türkiyə Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Türk Dünyası adından təşəkkür edirəm. Bu nizamnamənin dəyişməsi Türk Birliyi üçün son dərəcə önəmli bir addımdır.

Lakin Türkiyədə darbeci(çevrilişçi) düşüncə ilə hazırlanmış 25/09/1981 tarixli 2527 saylı bir qanun var. Bu qanunda “Türk Soylu Xaricilər” kimi bir tərif yer alır. İl 2025-ci ildir. Təxminən yarım əsr keçib. Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı qurulub. Türk Birliyi fikri ilk dəfə bu qədər güclüdür. Nə demək “Türk Soylu Xaricilər? Türk, türkə yad olar? Türk, türkə yad olarsa, Türk Birliyi harada qalır? Qardaşlığımız harada qalır?" kimi düşüncələr yaranır. Türkiyə, Türk Dövlətləri arasında “Ağa” mövqeyindədir. Türkiyə, bu ağalığını artıq etməlidir. İlk olaraq 2527 saylı qanunu dəyişməli, “Türk Soylu Xaricilər” tərifini dərhal ləğv etməlidir. Türk Soylu anlayışı yenidən gözdən keçirilməlidir". 

Müsahibimiz türkün, türkün ölkəsində yad sayılmasının səhv olduğunu bildirib: 

"Dərhal bu səhvdən dönülməlidir. Türk soylular, Türkiyədə yaşayan digər xaricilərdən fərqləndirilməli və həm yaşayış, həm iş icazəsi almaq asanlaşdırılmalıdır. Mən ürəkdən inanıram ki, Türkiyə lazım olan addımları atarsa, digər Türk Dövlətləri də öz ölkələri üçün lazım olan addımları atacaqdır. Türkün bir olduğu, bir Türkün digər Türk ölkəsində öz ölkəsindəymiş kimi rahat olduğu, işlədiyi günlərin gəlməsini arzulayıram...Məşhur Türkçü Ziya Gökalpın dediyi kimi: “Vatan ne Türkiyedir Türklere ne Türkistan, Vatan büyük ve müebbet bir ülkedir, Turan!!!"".