“Dəryada balıq sövdəsi...”

 Azərbaycan qədimdən Xəzər dənizi ilə bağlı balıqçılıq ənənələrinə malik ölkədir. Nərə, siyənək, kütüm və xəzər qızılbalığı kimi növlər həm yerli bazarda, həm də xaricdə tanınır. Lakin son illərdə həm istehsal, həm də istehlak dinamikası dəyişib.

Rəsmi məlumatlara görə, 2025-ci ilin ilk üç ayında Azərbaycanda 529 kiloqram qara kürü istehsal edilib. Bu, 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,1 dəfə çoxdur. 2024-cü ilin yanvar–sentyabr aylarında isə ümumilikdə 617 kiloqramdan çox qara kürü hazırlanıb. Paralel olaraq, həmin dövrdə ölkəyə 3,6 tonadək qara kürü idxal olunub. Bu da daxili tələbatın müəyyən hissəsinin xaricdən qarşılandığını göstərir.

Xaricdən “üzüb” gələn balıqlar

Azərbaycanda balıq məhsulları əsasən idxal hesabına formalaşır. Daxili istehsal artmaqda olsa da, dəniz balığının bahalılığı, satış şəbəkələrinin məhdudluğu və soyuducu infrastrukturun çatışmazlığı istehlakın aşağı səviyyədə qalmasına səbəb olur. Hazırda yerli bazarda nərə balığının bir kiloqramı 70–120 manat, qara kürünün isə 800–1500 manat arasında dəyişir. Bu qiymətlər məhsulu “lüks” kateqoriyasında saxlayır.

Azərbaycana balıq və balıq məhsullarının idxalı üzrə bir neçə əsas ölkə müəyyənləşib.

Rəsmi açıqlamalara görə, İran 2023-cü üzrə təxminən 3,79 milyon dollar dəyərində 867 ton ildə təzə və dondurulumuş balıq ixrac edib. Eyni kateqoriyada Türkiyə-dən təxminən 375 ton (1,91 mln dollar) balıq idxal olunub.

“Dondurulmuş balıq” kateqoriyasında 2023-cü il üzrə idxal mənbələri arasında İslandiya (19.4%) , Rusiya (18.3%) , Çili (13.3%) , Qrenlandiya (10.9%) və s. olub.

Konservləşdirilmiş balıq məhsulları üzrə idxalda da əsas tədarükçülərdən biri Rusiyadır. 2024-ci ildə idxal edilən konservlərin təxminən 52 %-i Rusiya tərəfindən təmin edilib.

Ölkədə balıq əti üzrə illik istehsal son illərdə 8–10 min ton civarındadır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, adambaşına balıq əti istehlakı 2023-cü ildə təxminən 2,5–3 kiloqram olub. Bu göstərici Avropa ölkələrindən dəfələrlə azdır: məsələn, İspaniyada 40 kiloqram, Norveçdə 50 kiloqram, Türkiyədə isə 6–7 kiloqram civarındadır.

Qara kürü yeyən varmı?

Son illərdə hökumət akvakultura təsərrüfatlarının inkişafına diqqət yetirir. Balıqçılıq və Su Bioresursları Agentliyinin məlumatına görə, Azərbaycanda artıq 70-ə yaxın balıq yetişdirmə təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Bu sahəyə investisiyaların artırılması ilə həm daxili bazarın təminatı, həm də ixracın genişlənməsi gözlənilir.

Tam olaraq adambaşına düşən illik istehlak üzrə statistika açıqlanmayıb. Yəni, Azərbaycanda bir nəfər ortalama nə qədər balıq əti və ya qara kürü (‎“qara kürü” adətən nərə balığının kürüsüdür) istehlak edir-etməməsi barədə açıq rəqəm yoxdur.

Bununla belə, 2024-cü ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycanda təqribən 617,1 kq nərə balığından hazırlanan qara kürü istehsal edilib. Eyni dövrdə (2024-cü ilin ilk 9 ayı) Azərbaycana Çindən 3 630 kq qara kürü idxal olunub.

2025-ci ilin yanvar–mart aylarında ölkədə 529 kq qara kürü istehsal olunub. Bu, 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,1 dəfə çoxdur.

Bu məlumatlardan görmək olur ki, qara kürü istehsalı Azərbaycanda yüksəlməkdədir, lakin onun “istehlak” səviyyəsi — yəni ölkə daxilində nə qədərinin əhali tərəfindən yeyildiyi — ayrı-ayrı açıqlanmır.

Hazırda Azərbaycanda balıq və qara kürü istehlakı hələ də məhdud olsa da, bazarda artım meylləri aydın görünür. Balıqçılıq təsərrüfatlarının genişlənməsi, akvakultura texnologiyalarının tətbiqi və yerli məhsulların əlçatanlığının artması bu göstəriciləri yaxın illərdə yüksəldə bilər. Xəzərin sərvətləri, düzgün idarəetmə ilə, həm iqtisadi, həm də ekoloji baxımdan ölkəyə əlavə dəyər gətirə bilər.

Sunay AYDIN

AzPost.az

Paylaş