Dilin inkişafı, yoxsa ənənədən uzaqlaşma? KONKRET

Deputat Bəhruz Məhərrəmovin fikri əslində dil, hüquq və sosial psixologiyanın kəsişdiyi həssas mövzudur. Bu məsələyə həm emosional, həm də dilçilik baxımından baxanlar var.

KONKRET.az xəbər verir ki, “Arvad” sözünün Azərbaycan dilində tarixi mənası mənfi olmayıb. Klassik ədəbiyyatda, folklorda, kənd danışığında və ailə münasibətlərində bu söz sadəcə “həyat yoldaşı”, “evli qadın” anlamında işlənib. Məsələn, qədim türk dillərində və bir çox türk xalqlarında da bu kökdən olan sözlər normal ailə termini kimi istifadə olunub. Yəni sözün özü təhqir kimi yaranmayıb.

Amma zamanla semantika dəyişə bilir. Bu gün şəhər mühitində, xüsusilə rəsmi və ümumi danışıq dilində arvad” sözü bir çox qadın tərəfindən kobud, aşağılayıcı və ya məişət tonu daşıyan ifadə kimi qəbul olunur. Bunun səbəbi sözün lüğəvi mənasından çox, onun necə və hansı intonasiya ilə işlədilməsidir. Məsələn:

“arvadını susdur”

“arvad söhbəti”

“arvad kimi danışma”kimi ifadələr sözə mənfi çalar yükləyib.

Digər tərəfdən, “qadın”, “xanım”, “həyat yoldaşı” daha neytral və rəsmi səsləndiyi üçün qanunvericilik dili də adətən bu terminlərə üstünlük verir. Hüquqi mətnlərdə emosional və ya məişət çaları olan sözlərdən uzaq durmağa çalışırlar.

Amma bu o demək deyil ki, “arvad” sözü dilimizdən silinməlidir. Dil yalnız parlamentdə formalaşmır; xalqın danışığında yaşayır. Kimsə öz həyat yoldaşına “arvadım” deyəndə bunu sevgi və doğmalıq mənasında da işlədə bilər. Xüsusilə bölgələrdə bu söz tam təbii qarşılanır.

Burada əsas məsələ sözün qadağan olunması yox, kontekstidir:

hüquqi və rəsmi dildə daha neytral termin seçilə bilər;

gündəlik danışıqda isə insanlar öz dil və mədəniyyət ənənəsinə uyğun danışa bilər.Yəni məsələ “arvad” sözünün dilimizdə olub-olmaması deyil, onun hansı mühitdə necə qəbul edilməsidir. Dil canlıdır — bəzi sözlər zamanla sərtləşir, bəziləri yumşalır, bəziləri isə paralel şəkildə yaşamağa davam edir.

Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az