Payızda ağacların yarpaqları niyə saralır? Elmi səbəb

Payız gələndə ağacların yaşıl yarpaqları sarı, narıncı və qırmızı rənglərə boyanır. Bəzən eyni ağacın budaqlarında müxtəlif rəngli yarpaqları görmək mümkündür. Bu dəyişiklik yalnız havanın soyuması ilə bağlı deyil. Prosesin əsas səbəblərindən biri günlərin qısalması və yarpaqlardakı piqmentlərin nisbətinin dəyişməsidir.

Yaşıl rəng haradan gəlir?

Yarpaqların yaşıl rəngini xlorofil adlı piqment yaradır. Xlorofil bitkilərə fotosintez prosesində, yəni günəş işığının köməyi ilə su və karbon qazından şəkərlər hazırlamaqda iştirak etməyə imkan verir. Bu proses bitkinin böyüməsi və enerji ehtiyacları üçün vacibdir.

Yaz və yay aylarında xlorofil daim parçalanır və yenilənir. Buna görə yarpaqların yaşıl rəngi üstünlük təşkil edir, onların tərkibindəki digər piqmentlər isə çox vaxt gözə çarpmır.

Payızda gün işığının müddəti azaldıqca ağaclar qışa hazırlaşmağa başlayır. Yarpaqlarda xlorofilin yenilənməsi zəifləyir və yaşıl rəng tədricən çəkilir. Nəticədə əvvəldən yarpaqlarda olan başqa piqmentlər daha aydın görünür.

Sarı, narıncı və qırmızı rənglər necə yaranır?

Sarı rənglərin yaranmasında karotinoidlər, narıncı çalarlarda isə karotinoidlərin müxtəlif formaları iştirak edir. Bu piqmentlər yarpaqlarda yay mövsümündə də mövcud olur, lakin xlorofilin güclü yaşıl rəngi onları örtür.

Qırmızı və bənövşəyi çalarlar isə əsasən antosianin adlanan piqmentlərlə bağlıdır. Onlar bəzi ağacların yarpaqlarında payızda daha çox əmələ gələ bilər. Buna görə bütün ağaclar eyni rəngə boyanmır: rəng yarpağın növündən, piqmentlərin tərkibindən və hava şəraitindən asılıdır.

Soyuq hava və günəş işığı nəyi dəyişir?

ABŞ-nin Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) elmi maarifləndirmə materialında izah olunur ki, günlərin qısalması ağaclara qışa hazırlıq siqnalı verir. Temperatur və hava şəraiti də yarpaqların rəng dəyişməsinin nə vaxt başlamasına və nə qədər davam etməsinə təsir edir.

Sərin gecələr bəzi ağaclarda rənglərin daha parlaq görünməsinə kömək edə bilər. Lakin erkən şaxta və quraqlıq yarpaqların rəngini tam dəyişmədən tökülməsinə də səbəb ola bilər. Buna görə hər payız eyni rəng mənzərəsi yaranmır.

Ağaclar yarpaqlarını niyə tökür?

Yarpaqlar suyun buxarlanmasında iştirak edir. Soyuq mövsümdə suyun torpaqdan alınması çətinləşə bildiyindən yarpaqlarını tökən ağaclar qışa uyğunlaşma strategiyası tətbiq edirlər. Yarpaqlar tökülməzdən əvvəl ağac onların tərkibindəki bəzi faydalı maddələri yenidən özünə qaytarır.

Yarpağın saplağa birləşdiyi hissədə xüsusi ayrılma qatı formalaşır. Bu proses tamamlandıqda yarpaq budaqdan ayrılır. Ağacın növündən və şəraitdən asılı olaraq yarpaqlar müxtəlif vaxtlarda tökülür.

Bütün ağaclar payızda yarpaqlarını tökürmü?

Xeyr. Bəzi ağaclar yarpaqlarını mövsümün sonunda tökür, digərləri isə ilin böyük hissəsində yaşıl qalır. Həmişəyaşıl ağacların da yarpaqları və ya iynələri yenilənir, sadəcə bu proses adətən birdən-birə bütün yarpaqların tökülməsi şəklində baş vermir.

Beləliklə, payızın rəngli mənzərəsi sadəcə təbiətin gözəlliyi deyil. Bu, bitkilərin işıq, temperatur və mövsümi dəyişikliklərə uyğunlaşmasının görünən nəticəsidir. Saralmış yarpaqlar ağacın zəifləməsinin mütləq əlaməti deyil, çox vaxt onun qışa hazırlığının təbii mərhələsidir.

AzPost.az

Post navigation

Previous: Avtomobil niyə əvvəlkindən çox yanacaq yandırır?