“Diplom alanlar çoxalır, amma iş bacarığı olan azdır”

2025-2026-cı tədris ili üçün peşə təhsili müəssisələrinə qəbulun birinci mərhələsinə yekun vurulub. 36 2 78 nəfərdən 123 930 müraciət daxil olub. Qeyd olunan müraciətlərin böyük əksəriyyəti gənclər tərəfindən edilib. Peşə təhsil pilləsi üzrə boş qalmış plan yerlərinə tələbə qəbulunun II mərhələsinin 26 avqust – 2 sentyabr tarixlərində baş tutması planlaşdırılır.

Biznes konsultant Çinarə Ağayeva AzPost-a deyib ki, bu fakt təkcə statistik göstərici deyil, Azərbaycan gənclərinin yeni düşüncə tərzini və dəyişən prioritetlərini əks etdirir.

Onun sözlərinə görə, müraciətlərin əsasən İKT, sənaye, turizm, kənd təsərrüfatı və xidmət sektoru üzrə ixtisaslara yönəlməsi göstərir ki, gənclər artıq əmək bazarının tələblərinə uyğun bacarıqlar qazanmağa çalışırlar: “Beynəlxalq miqyasda ali təhsilin əhəmiyyəti azalmır, lakin yalnız diplomun iş təmin etmədiyi dövrə keçid yaşanır. Bu fenomenə “degree inflation” deyilir – diplom çoxalır, amma iş bacarığı olan azdır. Gənclər bunu anlayır və ona görə peşə təhsilinə üz tuturlar. Beynəlxalq araşdırma mərkəzləri 2025-ci ildə ən çox tələb olunan 10 bacarığın 7-sinin praktik və texniki yönümlü olacağını proqnozlaşdırır. LinkedIn, Coursera və McKinsey kimi beynəlxalq platformalar “skills over degrees” (bacarıq diplomdan üstündür) prinsipini təşviq edir. Bu baxımdan, Azərbaycan gənclərinin peşə təhsilinə yönəlməsi, müasir qlobal trendlərə uyğun bir strateji addımdır”.

Çinarə Ağayeva bildirib ki, peşə təhsilində İKT ixtisaslarının ilk sırada olması xüsusi diqqətə layiqdir. Rəqəmsallaşan iqtisadiyyat üçün proqram təminatı, şəbəkə inzibatçılığı, süni intellekt əsaslı texnologiyalar üzrə texniki mütəxəssislərə ciddi tələbat var. Bu sahədə təhsil alan gənclər təkcə yerli bazarda deyil, freelance və uzaqdan iş imkanları sayəsində qlobal bazarda da rəqabətə davamlı olurlar. “Ali təhsildən fərqli olaraq, peşə təhsili daha qısa müddət ərzində real bacarıq və sertifikatlarla təmin edir. Bu isə gənclər üçün daha erkən iqtisadi müstəqillik imkanı yaradır. Dünya Bankının araşdırmasına əsasən, peşə təhsili məzunları orta hesabla 3-4 dəfə daha tez iş tapırlar. Peşə təhsili sistemində gənclər əsasən müəssisələrdə təcrübə keçir, real iş prosesinə qoşulur. İxtisaslı, peşə təhsili almış gənclərlə işləmək işə adaptasiya xərclərini azaldır, təlim müddətini qısaldır, praktiki vərdişləri olan, motivasiyalı kadr əldə etməyə imkan verir. Şirkətlər üçün peşə məktəbləri ilə partnyorluq modeli uzunmüddətli insan resursları strategiyası ola bilər”-, deyə biznes konsultant qeyd edib.

Bildirib ki, beynəlxalq təcrübə bu baxımdan xüsusilə diqqəti çəkir. Belə ki, Almaniyada peşə təhsili sahəsində tətbiq olunan Dual təhsil sistemi sayəsində gənclərin 92%-i 6 ay ərzində iş tapir. Sinqapurda SkillsFuture proqramı gənclərə hər mərhələdə dövlət dəstəyi ilə bacarıqlarını inkişaf etdirməyə imkan verir. Kanadada reallaşdırılan Kooperativ təhsil modelinə əsasən tələbələr təhsil zamanı real maaşla işləyir və təcrübə qazanırlar. Finlandiyada isə peşə təhsili ali təhsillə bərabər statusdadır və gənclərin 48%-i peşə yolunu seçir.

“Azərbaycan bu modellərdən faydalana bilər. Texniki və hüquqi mexanizmlər uyğunlaşdırılmalı, dövlət-özəl tərəfdaşlıqları dərinləşdirilməlidir” deyən Çinarə Ağayeva hesab edir ki, ölkəmizdə peşə təhsilini seçən gənclər genişləndirilmiş təqaüdlər və təlim kreditləri sistemi vasitəsilə stimullaşdırıla bilər. Həmçinin peşə ixtisaslarının ictimai nüfuzunun artırılması üçün kampaniyalar təşkil edilməli, gənc kadrlara yönəlmiş təcrübə və mentorluq proqramları qurulmalı, özəl təlim mərkəzləri ilə birgə “train-to-hire” modelləri tətbiq olunmalıdır. Peşə təhsili müəssisələri və şirkətlər, müəssisələr arasında kommersiya və əmək müqavilələrinin bağlanması da bu istiqamətdə səmərəliliyə yol açar.

AzPost.az

Paylaş