Doktorantura təhsili ilə bağlı yenilik AÇIQLAMA

Elm və Təhsil Nazirliyi Milli Məclisdə müzakirə edilən doktorantura təhsilinin ikipilləli sistemdən birpilləli sistemə keçirilməsi məsələsinə münasibət bildirib. Nazirlikdən qeyd edilib ki, hazırda bu məsələ ilə bağlı müzakirələr aparılır.

Bəs doktorantura təhsilinin birpilləli sistemə keçidinin üstünlükləri nədir?

TİHA-nın sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, doktorantura təhsilinin birpilləli sistemə keçirilməsi, yəni mövcud iki mərhələli (fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru) sisteminin birləşdirilməsi, əslində çox vacib bir islahatdır. Bu yeni sistem, bir çox müsbət cəhətləri ilə yanaşı, bəzi mənfi tərəfləri də özündə daşıyır:

"Ən vacib üstünlük doktorantların daha səlis və birbaşa yol ilə akademik karyera hədəflərinə çatmalarıdır. İki mərhələli sistemdə əvvəlcə "fəlsəfə doktoru" (PhD) sonra isə "elmlər doktoru" pilləsində bir çox hallarda tədqiqatın təkrarlanması və ya mövzunun yenidən işlənməsi tələb olunur. Birpilləli sistemdə isə doktorantlar tədqiqatlarını birbaşa, daha dərin və intensiv şəkildə davam etdirə bilərlər.
İki mərhələli sistemdə doktorantlar, adətən PhD dərəcəsini aldıqdan sonra təhsil müddətini bitirmiş hesab edilirdi və elmlər doktoru üzrə fəaliyyətə başlamağa yeni bir başlanğıc lazım olurdu. Bu isə tələbənin tədqiqatını bir qədər yavaşlatırdı. Birpilləli sistem daha davamlı bir əlaqə yaradır və doktorantlara həm müəllim, həm də elmi icmanın dəstəyi ilə daha məqsədyönlü şəkildə tədqiqatlarını inkişaf etdirməyə imkan verir".

Təhsil ekspertinin fikrincə, birpilləli sistem tədqiqatçılara da daha dərindən və məqsədyönlü şəkildə müəyyən bir mövzu üzərində çalışmaq imkanı yaradır:

"Bu, daha çox yenilik və elmi irəliləyişlərə səbəb ola bilər, çünki doktorantlar özlərinin seçdikləri mövzu üzrə daha ətraflı təhlil edə bilərlər. Tədqiqatın keyfiyyəti daha da artar, çünki bir pilləli sistem daha spesifik bir məqsəd və vaxt çərçivəsi verir.

Həmçinin birpilləli sistem dünya miqyasında geniş yayılıb və bu islahatın qəbul edilməsi Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq akademik təhsil sisteminə uyğunlaşmasına şərait yaradacaq. Bu da öz növbəsində təhsil mübadiləsi və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar açacaq.
İki mərhələli sistemdə doktorantların təhsil müddəti daha uzun olduğu üçün həm təhsil resursları, həm də maliyyə xərcləri artır. Birpilləli sistem isə daha səmərəli resurs istifadəsi və daha qısa müddətdə dərin təhsil almanın təmini ilə daha az maliyyə yükü yaradır".

Ə.Həsənli qeyd edib ki, bu cür təhsil sisteminin bəzi mənfi tərəfləri də var:

"Birpilləli sistemdə doktorantlar birbaşa olaraq yuxarı səviyyəli dərəcəyə yüksəlirlər. Bu, bəzən müxtəlif sahələrdə təcrübə toplamaq və fərqli mövzular üzərində çalışmaq üçün kifayət qədər zaman yaratmaya bilər. İki mərhələli sistem isə doktorantların əvvəlcə geniş bir sahə üzrə təhsil almasına və tədqiqat bacarıqlarını müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdirməsinə imkan verir.
Hər nə qədər birpilləli sistem daha məqsədyönlü və səmərəli olsa da, elmi tədqiqatda "fəlsəfə doktoru" və "elmlər doktoru" arasında keyfiyyət fərqi mövcuddur. Birpilləli sistemdə bu fərq aradan qalxarsa, tədqiqatların keyfiyyəti arasında fərqliliklər ola bilər. Məsələn, bəzi sahələrdə "elmlər doktoru" dərəcəsi ilə bağlı daha geniş bir elmi biliyə və dərin araşdırma bacarığına ehtiyac olur".

Ekspertin sözlərinə görə, birpilləli sistemin gətirdiyi bir başqa çətinlik gənc doktorantların elmi araşdırmalarla bağlı təcrübələrinin az olmasıdır:

"PhD pilləsində əldə edilən təcrübə və akademik təhsil birbaşa "tam doktorluq" pilləsinə keçirildikdə bu, bəzi doktorantlar üçün çətin ola bilər. Elmi tədqiqatlarda bəzi həssas mövzuların araşdırılması və mütəxəssislərdən dəstək alınması daha çətinləşə bilər. Bəzi ölkələrdə və elmi sahələrdə "elmlər doktoru" dərəcəsi hələ də mütəxəssisin yüksək səviyyədə yetişməsi kimi qiymətləndirilir. Birpilləli sistemə keçid bu sahələrdə doktorantların yüksək səviyyəli akademik karyeralar qurmaqda çətinliklərlə üzləşməsinə səbəb ola bilər".

Mütəxəssis əlavə edib ki, doktorantura təhsilinin birpilləli sistemə keçirilməsi, müəyyən sahələrdə ciddi inkişaflar və müsbət nəticələr verə bilər:
"Lakin bununla yanaşı, həm də bəzi çətinliklər və akademik sahədə keyfiyyət fərqlilikləri yarada bilər. Ən əsası bu islahatın tətbiqi zamanla daha çox təcrübə və qarşılıqlı müzakirələrə əsaslanaraq təkmilləşdirilə bilər. Bu qərarın hansı cəhətlərinin daha çox üstünlük təşkil edəcəyini müəyyənləşdirmək üçün bütün bu amilləri nəzərə almaq vacibdir".

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az