Dünyada hər il yüz minlərlə insan malyariyadan ölür

Bizimyol.info AA"ya istinadən xəbər verir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 25 Aprel Ümumdünya Malyariya Günü ilə bağlı cari məlumatları tərtib edib.

Dişi Anopheles ağcaqanadlarının dişləməsi ilə ötürülən parazitin törətdiyi malyariya ÜST tərəfindən “müalicə oluna bilən və qarşısı alına bilən xəstəlik” kimi xarakterizə edilir. "Malyyariya" olaraq da adlandırılan xəstəliyin simptomları arasında qızdırma, titrəmə, baş ağrısı, yorğunluq, gözlərin və dərinin saralması, qıcolmalar və nəfəs darlığı ola bilər.

ÜST-nin ötən ilin dekabrında dərc etdiyi “2024-cü il Dünya Malyariya Hesabatı”na əsasən, 2023-cü ildə dünyada 263 milyon malyariya hadisəsi aşkar edilib və 597 min insan xəstəlik səbəbindən həyatını itirib. Xəstəliyə ən həssas qrup olan 5 yaşa qədər uşaqlar dünya üzrə malyariyadan ölüm hallarının 76 faizini təşkil edir.

2023-cü ildə Afrikada 246 milyon insana malyariya diaqnozu qoyulub ki, bu da qlobal miqyasda bütün halların təxminən 94 faizini və ölüm hallarının 95 faizini təşkil edir. Dünyada yoluxma hallarının 50 faizindən çoxu Nigeriya, Konqo Demokratik Respublikası (DRC), Uqanda, Efiopiya və Mozambikdə qeydə alınıb ki, burada epidemiya ən çox yayılır.

Afrikada yoluxma riski orta və yüksək olan 33 ölkədə 2023-cü ildə təxminən 12,4 milyon hamilə qadın malyariyaya yoluxacaq. Hamilə qadınlara xüsusi müdaxilələrlə malyariya səbəbiylə az çəki ilə doğulan təxminən 551 min körpəyə xüsusi diqqət ayrılıb.

Amerika qitəsində ümumi halların təxminən 77 faizi Braziliya, Kolumbiya, Venesuela və Boliviyada baş verib, Argentina, Beliz, El Salvador və Paraqvay isə "malyariyadan azad" kateqoriyasına daxil edilib, çünki onlarda çox az hal qeydə alınıb.

Şərqi Aralıq dənizi regionunda hadisələrin 35,2 faizi Əfqanıstan və Pakistanda baş verdiyi halda, Sudandakı təhlükəsizlik problemləri, Yəməndəki məlumat axını çətinlikləri və Somalidəki məlumatların keyfiyyəti ilə bağlı problemlər səbəbindən bu ölkələr üçün etibarlı məlumatlar əldə edilə bilmir. Digər tərəfdən, 2023-cü ildə Cibuti, Pakistan, Sudan və Yəmən istisna olmaqla, bölgənin digər ölkələrində malyariyadan ölüm halı qeydə alınmayıb.

Avropada 2015-ci ildən bəri heç kəsdə malyariya diaqnozu qoyulmayıb.

Dünyada malyariyaya yoluxma hallarının 1,5 faizi Cənub-Şərqi Asiyada qeydə alındığı halda, bölgədəki diaqnozların yarısı Hindistana məxsus olub.

ÜST malyariyaya yoluxma riski yüksək olan ərazilərdə parazit daşıyıcı ağcaqanadlardan qorunmaq üçün dərmanlı ağcaqanad torlarından istifadə etməyi, malyariyaya şübhə olduqda səhiyyə müəssisələri ilə əlaqə saxlamağı və müalicə prosesində malyariyaya qarşı vaksinlərdən istifadə etməyi tövsiyə edir.

Vaksinasiya 2019-cu ildən malyariya epidemiyası olan ölkələrdə həyata keçirilir və maliyyələşdirmə ÜST-nin rəhbərliyi altında Vaksinlər və İmmunlaşdırma üzrə Qlobal Alyans (GAVI), QİÇS, Vərəm və Malyariya ilə Mübarizə üzrə Qlobal Fond və "Unitaid" tərəfindən təmin edilir.

2023-cü ilin oktyabrında ÜST ilk malyariya peyvəndi olan RTS,S/AS01 (RTS,S) davam edən tətbiqini tamamlamaq və risk zonalarında yaşayan uşaqlar arasında malyariya xəstəliyinin qarşısını almaq üçün adekvat vaksin təchizatını təmin etmək üçün R21/Matrix-M (R21) adlı ikinci peyvəndi tövsiyə edib.

Təsirə məruz qalan ölkələrdə həyata keçirilən bu təşəbbüslər sayəsində 2000-2023-cü illər arasında 2,2 milyard malyariya hadisəsinin qarşısı alındığı təxmin edilir.

Müəyyən edilib ki, ÜST-nin 2016-2030-cu illəri əhatə edən "Malyyariya üzrə Qlobal Texniki Strategiya"da qarşıya qoyduğu hədəflərə çatmaq üçün 2025-ci ilə qədər malyariya tədqiqatlarına 9,3 milyard dollar sərmayə qoyulmalıdır.

Malyariya testləri malyariya paraziti tərəfindən istehsal olunan bəzi zülalları aşkar edir, lakin bu zülalları istehsal etməyən mutasiyaya uğramış parazitlər testlərdə aşkar edilə bilmir. Belə parazitlər ilk dəfə 2023-cü ildə Burkina Faso, Çad, Toqo və İndoneziya da daxil olmaqla 41 ölkədə görülüb.

Qadir, Bizimyol.info