Dünyanı yeni pandemiyalar bürüyə bilər XƏBƏRDARLIQ

Dünya COVID-19 pandemiyasından dərs çıxarsa da, yeni epidemiyalara qarşı hələ də kifayət qədər hazırlıqlı deyil.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, beynəlxalq ekspertlər bildirirlər ki, təhlükəli yoluxucu xəstəliklərin yayılması halları getdikcə artır, epidemiyalar daha geniş miqyas alır və mövcud müdafiə tədbirləri bu risklərin qarşısını almaqda çətinlik çəkir.

Pandemiyalara hazırlıq üzrə beynəlxalq mütəxəssislərin hazırladığı yeni hesabatda Ebola və Hantavirus infeksiyalarının yayılması ilə bağlı narahatlıq ifadə olunub. Afrikada qeydə alınan son yoluxma halları göstərib ki, dünya səhiyyə sistemləri bu cür təhlükələrə qarşı hələ də kifayət qədər dayanıqlı deyil.

Hesabat müəllifləri bildirirlər ki, pandemiyaların qarşısının alınmasına ayrılan maliyyə vəsaiti mövcud risklərlə müqayisədə yetərli deyil. Onların fikrincə, bəşəriyyət yeni yoluxucu xəstəliklərə qarşı əvvəlkindən əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı qorunmur. Əksinə, epidemiyalar daha tez-tez baş verir və daha ağır nəticələrə səbəb olur.

Ekspertlərin sözlərinə görə, təhlükəli infeksiyaların yayılmasını sürətləndirən əsas amillər arasında iqlim dəyişikliyi, silahlı münaqişələr, siyasi qeyri-sabitlik və beynəlxalq əməkdaşlığın zəifləməsi yer alır. Onlar hesab edirlər ki, geosiyasi qarşıdurmalar və ölkələrin ilk növbədə öz maraqlarını üstün tutması qlobal təhlükələrə qarşı birgə mübarizəni xeyli çətinləşdirir.

Hesabatı 2018-ci ildə Qərbi Afrikada baş vermiş genişmiqyaslı Ebola epidemiyasından sonra yaradılmış müstəqil ekspert qrupu – Qlobal Pandemiyalara Hazırlıq Monitorinq Şurası (GPMB) hazırlayıb. Araşdırma kruiz gəmisində hantavirus infeksiyasının yayılması və Konqo Demokratik Respublikasında Ebola ilə bağlı beynəlxalq fövqəladə vəziyyət elan edilməsindən sonra dərc olunub.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Adhanom Gebreyesus bildirib ki, hazırkı yoluxma halları qlobal epidemioloji vəziyyətin hələ də qeyri-sabit olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, mRNT texnologiyası əsasında hazırlanan vaksinlər kimi mühüm tibbi nailiyyətlər əldə olunsa da, vaksinlərin, diaqnostik vasitələrin və dərmanların ölkələr arasında ədalətli bölüşdürülməsi problemi hələ də həllini tapmayıb. Nümunə kimi mpox xəstəliyinə qarşı vaksinin Afrika ölkələrinə epidemiyanın başlanmasından təxminən iki il sonra çatdırılması göstərilir. Ekspertlər bildirirlər ki, bu gecikmə hətta COVID-19 dövrü ilə müqayisədə daha uzun olub.

Hesabatda diqqət çəkilən digər mühüm problem isə insanların dövlət institutlarına inamının azalmasıdır. Bildirilir ki, epidemiyalar zamanı bir çox ölkədə vətəndaş azadlıqlarına və demokratik mexanizmlərə təzyiq artır. Belə məhdudiyyətlərin təsiri isə bəzən epidemiyanın özündən daha uzun müddət davam edir.

Bununla əlaqədar ekspertlər pandemiya risklərini mütəmadi qiymətləndirəcək müstəqil beynəlxalq sistemin yaradılmasını, vaksin, dərman və diaqnostik vasitələrə bərabər çıxışı təmin edəcək mexanizmlərin hazırlanmasını, həmçinin gələcək epidemiyalara hazırlıq proqramlarının maliyyələşdirilməsinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını təklif edirlər.