Dünyanı yeni ekoloji fəlakət gözləyir Alimlərdən XƏBƏRDARLIQ

1960-cı illərə qədər Yer kürəsinin dördüncü ən böyük gölü olan Aral demək olar ki, tamamilə quruyub
Özbəkistan və Qazaxıstanın sərhəddində yerləşən gölün quruması nəticəsində dünyanın ən yeni səhralarından biri yaranıb ki, bu da regionda yaşayan 3 milyona yaxın insanın həyatına mənfi təsir göstərib
Modern.az-ın məlmatına görə, BMT-nin Səhralaşma ilə Mübarizə Konvensiyasının icraçı katibi İbrahim Tiau bildirib ki, Yer kürəsinin ən böyük gölllərindən birinin  quruması şübhəsiz ki, dünyanın ən pis ekoloji fəlakətlərindən biridir.

Aral dənizi bir vaxtlar 68 000 kvadrat kilometr ərazini əhatə edirdi, lakin indi hesabatlar göstərir ki, yalnız 8 000 kvadrat kilometr su sahəsi qalıb.

Tədqiqatlar göstərdi ki, gölün quruması 1984-2015-ci illər arasında bölgədəki atmosfer tozunun miqdarını təxminən iki dəfə, 14 milyondan 27 milyon metrik tona qədər artırıb. Havadakı keçmiş göl yatağı çöküntüləri 800 kilometr uzaqlıqdakı şəhərlərdə havanın keyfiyyətini aşağı salıb və buzlaqların əriməsini sürətləndirib. Bu, regionda su böhranını daha da pisləşdiribr. Alimlər həmçinin aşkar ediblər ki, fırtınalar bu dağıdıcı duzları daşıyır, yüzlərlə mil məsafədə əkinləri məhv edir və içməli suyu çirkləndirir.

Alimlər həmçinin aşkar ediblər ki, Aralqum tozu bölgənin qalan hissəsindəki səhra tozuna nisbətən xüsusilə zəhərlidir, tərkibi Sovet dövründə yaxınlıqda kimyəvi silah sınaqları zamanı axan su və Aral dənizini qurudan kənd təsərrüfatı işlərindən qaynaqlanan gübrə və pestisidlərlə doludur.

1960-1990-cı illərdə dağlardan axan və gölü qidalandıran Amudərya və Sırdərya çayları 7 milyon hektar pambıq sahəsinin suvarılmasına yönəldildi. O vaxtdan bəri irimiqyaslı suvarma müxtəlif formalarda davam etdirilib, nəticədə gölün sürətlə kiçilməsi baş verib.

Qalan suda duzluluq konsentrasiyası dünya okeanlarının səviyyəsini üstələyən səviyyəyə yüksəlib və yerli ekosistemi məhv edib. Bu, bir çox insanların güzəranına mənfi təsir göstərib.

Tədqiqatçılar həmçinin aşkar ediblər ki, toza məruz qalma böyüklər və uşaqlarda sağlamlıq problemləri, o cümlədən anadangəlmə qüsurların artması ilə nəticələnir. Zəhərli tozun qarşısını almaq üçün regional hökumətlər keçmiş göl yatağının yaşıllaşdırılması üzərində işləyirlər və yerli elm adamları duzlu torpağa dözmək üçün kifayət qədər davamlı bitkilər axtarırlar.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Aral faciəsi heç də uzaq hadisə deyil, əslində planet miqyasında ekoloji fəlakəti təmsil edir. Üstəlik, alimlər müəyyən ediblər ki, oxşar hallar artıq bütün dünyada, o cümlədən Afrika, Yaxın Şərq, Avropa, Avstraliya və ABŞ-da da təkrarlanır.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, Aral dənizinin faciəvi sonu, dünyanın öz su ehtiyatlarını qorumasa, daha böyük ekoloji fəlakətlərlə üzləşəcəyinin əlamətidir.