Dünyanın ən qısaömürlü dövlətləri: Azadlıqdan süquta

Müstəqillik arzusu qurulduğu andan etibarən dağılan, xəritədə qısa müddət görünən və böyük güclərin siyasi oyunları arasında itib-batan dövlətlər tarixdə az deyil. Hətta bəziləri cəmi bir neçə gün və ya bir neçə ay yaşaya bilib.

“Yeni Sabah” müstəqillik yuxusundan dərhal oyadılan ən qısaömürlü ölkələrin siyahısını təqdim edir:

1. Krım Xalq Respublikası (1917–1918) pizza

Rusiya imperiyasının dağılmasından sonra Krım tatarları öz dövlətlərini qurmağa çalışdılar. Lakin bu müstəqillik cəmi bir neçə ay davam etdi. Bolşevik qüvvələrinin bölgəyə daxil olması ilə respublika süqut etdi və liderlərinin bir çoxu edam edildi.

2. Slovak Sovet Respublikası (1919)

Bu dövlət bugünkü Slovakiyanın bir hissəsində yaradılmışdı. Sovet modelinə əsaslanan respublika cəmi 21 gün yaşadı. Hərbi və siyasi təzyiqlər nəticəsində qısa müddətdə tarixə çevrildi.

3. Banat Respublikası (1918)

Birinci Dünya müharibəsinin sonunda bugünkü Serbiya, Rumıniya və Macarıstan arasında yerləşən Banat bölgəsində elan edildi. Lakin böyük dövlətlərin qərarları səbəbindən respublika bir neçə həftə sonra yox oldu.

4. Karpat Ukraynası (1939)

Çexoslovakiyanın parçalanması dövründə müstəqilliyini elan edən Karpat Ukraynası cəmi bir gün sonra Macarıstanın hücumuna məruz qaldı. Beləliklə, Avropanın ən qısaömürlü dövlətlərindən birinə çevrildi.

5. Hatay Dövləti (1938–1939)

Fransanın mandatı altında olan Suriyanın şimalında yaradılan Hatay Dövləti təxminən bir il yaşadı. Daha sonra referendum və siyasi proseslər nəticəsində Türkiyəyə birləşdirildi.

6. Biafra Respublikası (1967–1970)

Nigeriyanın cənub-şərqində yaşayan iqbo xalqı öz müstəqilliyini elan etdi. Üç il davam edən müharibə, aclıq və humanitar böhran nəticəsində Biafra yenidən Nigeriyanın tərkibinə qatıldı.

7. Kataloniya Respublikası (1934)

İspaniyada elan edilən bu respublika cəmi bir neçə saat mövcud ola bildi. Mərkəzi hökumətin müdaxiləsindən sonra rəhbərləri həbs edildi və layihə sona çatdı.

8. Tibetin müstəqillik dövrü (1912–1951)

Tam mənada qısaömürlü olmasa da, beynəlxalq səviyyədə geniş tanınmayan Tibet uzun illər faktiki müstəqil yaşadıqdan sonra Çin tərəfindən nəzarətə alındı və dövlətçilik iddiasını itirdi.

9. Rodeziya (1965–1979)

Böyük Britaniyadan birtərəfli şəkildə müstəqilliyini elan edən Rodeziya uzun müddət beynəlxalq tanınma əldə edə bilmədi. Sonradan siyasi keçid prosesi nəticəsində bugünkü Zimbabveyə çevrildi.

10. Azad Danzig Şəhəri (1920–1939)

Tam müstəqil dövlət olmasa da, xüsusi statusa malik siyasi qurum idi. İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə Almaniyanın nəzarətinə keçdi və mövcudluğunu itirdi.

Tarix göstərir ki, bir ölkənin müstəqilliyini elan etməsi onun yaşaya biləcəyi anlamına gəlmir. Diplomatik tanınma, hərbi güc, iqtisadi dayanıqlıq və beynəlxalq dəstək olmadan qurulan dövlətlərin çoxu xəritədə qısa bir iz buraxaraq yoxa çıxıb. Bu səbəbdən dünyanın ən qısaömürlü ölkələrinin hekayələri həm azadlıq arzularını, həm də geosiyasətin sərt reallıqlarını əks etdirir.  

Aydan Hacı