Dünyanın ən soyuq 5 yeri: 272 dərəcə

Kainatda temperaturun çata biləcəyi ən aşağı hədd mütləq sıfır hesab olunur. Bu göstərici –273,15 dərəcə selsiyə bərabərdir və nəzəri olaraq maddənin hissəciklərinin maksimum dərəcədə hərəkətsiz olduğu vəziyyəti ifadə edir. Alimlər uzun illərdir bu sərhədə yaxın şəraitləri araşdırır və müəyyən ediblər ki, kainatda temperaturun demək olar ki, bu həddə çatdığı bölgələr mövcuddur.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, bu günə qədər məlum olan ən soyuq yer Bumeranq Dumanlığı hesab edilir.

Burada temperatur təxminən –272 dərəcə selsiyə çatır. Bu isə mütləq sıfırdan cəmi 1,15 dərəcə yüksəkdir. Bumeranq Dumanlığı Kentavr Bürcü istiqamətində, Yer kürəsindən təxminən 5 min işıq ili uzaqlığında yerləşir. Bu obyekt protoplanetar dumanlıq kimi tanınır.

Buradakı qaz kütlələri son dərəcə sürətlə genişləndiyi üçün öz enerjisini itirir və nəticədə temperatur rekord dərəcədə aşağı düşür. Astronomlar bu prosesi təbii soyuma mexanizmi kimi qiymətləndirirlər.

Kainatın ən soyuq məkanları sırasında ikinci yeri Yer üzərindəki laboratoriyalarda yaradılan ultraaşağı temperaturlar tutur. Alimlər xüsusi lazer soyutma texnologiyaları vasitəsilə atomları mütləq sıfıra çox yaxın temperaturadək soyuda biliblər.

Bəzi eksperimentlərdə temperatur –273,14 dərəcə Selsiyə qədər endirilib. Lakin bu vəziyyət yalnız mikrosaniyələr ərzində saxlanıla bilir.

Üçüncü yerdə Ayın daim kölgədə qalan kraterləri qərarlaşıb. Günəş şüalarının heç vaxt çatmadığı bəzi bölgələrdə temperatur təxminən –233 dərəcə Selsiyə qədər enə bilir.

Dördüncü yeri isə Pluton planetinin qütb bölgələri tutur. Burada temperatur təxminən –230 dərəcə Selsi səviyyəsində dəyişir.

İlk beşliyi Mars planetinin qütbləri tamamlayır. Marsda qış mövsümündə temperatur –125 dərəcə Selsiyə qədər enə bilir.

Bir çox insan açıq kosmosun tamamilə donmuş bir mühit olduğunu düşünsə də, reallıq bir qədər fərqlidir. Kosmos vakuum olduğu üçün istilik əsasən şüalanma yolu ilə ötürülür. Günəş işığı almayan obyektlər təxminən –270 dərəcə Selsiyə qədər soyuyur. Bununla belə, eyni kosmik gəminin Günəşə baxan hissəsi +120 dərəcəyə qədər qızarkən, kölgədə qalan hissəsi –100 dərəcəyə qədər soyuya bilər.

Yer kürəsində qeydə alınmış ən aşağı temperatur isə Şərqi Antarktidada müşahidə olunub. 1983-cü ildə burada temperatur –89,2 dərəcə selsi olaraq qeydə alınıb. Bu göstərici insan həyatı üçün son dərəcə təhlükəli hesab olunur. Buna baxmayaraq, Bumeranq Dumanlığındakı temperatur Yer üzərindəki rekorddan təxminən üç dəfə aşağıdır.

Alimlər belə ekstremal soyuq şəraitləri öyrənməyə böyük maraq göstərirlər. Çünki temperatur mütləq sıfıra yaxınlaşdıqca maddənin davranışı dəyişir. Məsələn, helium mayesi həddindən artıq aşağı temperaturda superaxıcılıq xüsusiyyəti qazanır və demək olar ki, sürtünməsiz hərəkət edir. Bəzi materiallarda isə elektrik müqaviməti yox olur və superkeçiricilik yaranır.

Bu xüsusiyyətlər kvant kompüterlərinin hazırlanması, yeni texnologiyaların yaradılması və kainatın fundamental qanunlarının daha dərindən öyrənilməsi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də alimlər üçün soyuq təkcə maraqlı təbiət hadisəsi deyil, həm də gələcəyin texnologiyalarına aparan vacib açarlardan biri hesab olunur.

Mütəxəssislərin fikrincə, nəzəri olaraq Bumeranq Dumanlığından da soyuq bölgələr mövcud ola bilər. Məsələn, genişlənmənin ilkin mərhələsində olan bəzi qaz buludlarında daha aşağı temperatur formalaşa bilər. Lakin indiyədək belə obyektlər müşahidə olunmayıb və təsdiqlənməyib.

Eyni zamanda, mütləq sıfır temperaturunu tam şəkildə yaratmaq mümkün hesab edilmir. Fizika qanunlarına görə bu həddə çatmaq mümkün deyil, lakin ona çox yaxınlaşmaq mümkündür. Müasir laboratoriyalarda alimlər nanokelvin səviyyəsində temperatur əldə etməklə mütləq sıfıra rekord dərəcədə yaxınlaşmağa nail olurlar.