Əhali niyə azalır? Cavab uşaqların sayındadır (ARAŞDIRMA)

Azərbaycanda son illərin demoqrafik mənzərəsi əhalinin artım sürətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə yavaşladığını göstərir. Rəsmi statistik məlumatlara əsasən, ölkədə doğulanların sayı ildən-ilə azalır; 2025-ci ildə illik əhali artımı təxminən 37,4 min nəfərə düşərək müasir dövrün ən aşağı göstəricilərindən biri kimi qeydə alınıb, 2026-cı ilin ilk aylarında da bu təbii artım meyli enməkdə davam edir. Bu tendensiya, hər 1000 nəfərə düşən doğum əmsalının tədricən aşağı enməsi və reproduktiv yaşda olan qadın başına düşən uşaq sayının azalması ilə doğrudan bağlantılıdır. Müasir urbanizasiya, sosial-iqtisadi amillər və ailə planlamasındakı dəyişikliklər nəticəsində Azərbaycan cəmiyyəti də qlobal səviyyədə müşahidə olunan demoqrafik keçid mərhələsini yaşayır.

“Yeni Sabah”ın araşdırmasına əsasən, demoqrafik artımın baş verməsi üçün hər bir ailədəki uşaq sayı həlledici rola malikdir:

Əhalinin azalmaması üçün (sabitlik): Ölkədə əhali sayının düşməməsi və eyni səviyyədə qalması üçün hər ailədə orta hesabla 2 uşaq (və ya hər 10 ailəyə 21 uşaq) dünyaya gəlməlidir. Bu, sadəcə valideynlərin sayca öz yerini doldurması deməkdir. Pepperoni pizza

Demoqrafik artım üçün (inkişaf): Əhalinin sayca artması və gənc nəslin çoxtərkibli olması üçün hər ailədə orta hesabla ən azı 3 uşaq olmalıdır. Uşaq sayının 3 və daha çox olduğu cəmiyyətlərdə sağlam əhali artımı baş verir.

Kritik hədd (təhlükə): Hər ailəyə düşən orta uşaq sayı 1.5-dən aşağı düşdükdə ölkədə əhali sürətlə azalmağa və qocalmağa başlayır.

Əhali artımının necə hesablanmasına gəldikdə isə, mütəxəssislər mürəkkəb riyazi düsturlar yerinə əsasən üç sadə göstəriciyə baxırlar:

Təbii artım: Bir il ərzində ölkədə doğulanların sayından ölənlərin sayını çıxmaqla tapılır. Doğulanlar çoxdursa artım, ölənlər çoxdursa azalma qeydə alınır.

Miqrasiya fərqi: Ölkəyə köçüb gələnlərin sayı ilə ölkədən köçüb gedənlərin sayı arasındakı fərqdir.

Yekun artım: Təbii artımın üzərinə miqrasiya fərqi əlavə olunur. Alınan yekun rəqəm ölkə əhalisinin həmin il nə qədər artdığını və ya azaldığını tam göstərir.

Qısası, bir ölkədə əhalinin artması üçün cəmiyyətdə 3 və daha çox uşaqlı ailələrin üstünlük təşkil etməsi əsas şərtdir.

Nazim Hacıyev