Ekspert: 15 20 ildən sonra şirin su ehtiyatları daha çox azala bilər

Bakı, 31 yanvar, AZƏRTAC

Hazırda su ehtiyatlarının azalacağı və artacağı barədə proqnoz vermək çox çətindir. Çünki bu proses təbiətdə baş verən yağıntıların normasından asılıdır. Yer üzündə su ehtiyatlarının 2 faizə qədəri şirin sulardır ki, bunun da yalnız 0,3 faizindən istifadə etmək mümkündür. 15-20 ildən sonra şirin su ehtiyatları daha çox azala bilər.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Coğrafiya İnstitutunun Ekocoğrafiya şöbəsinin müdiri dosent Ənvər Əliyev deyib.

“Belə ki, əhalinin sayı artdıqça su balansına təsir də artır. Çünki əhali hər doğulan uşağa sanitar-gigyenik normaya uyğun hər gün 250 litrədək su israf edir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanın 10 milyondan çox əhalisi var, su israfında bu rəqəm kifayət qədər böyük alınır. Ancaq buna baxmayaraq, içməli sudan daha səmərəli istifadə etsək, fikrimcə, planetimizdə su balansımız kifayət qədərdir. Azərbaycanda da, elə planetimizdə də kifayət qədər su ehtiyyatları var, bu, bizim ehtiyacımızı ödəyəcək qədərdir. Bu sahədə problemimiz olmamalıdır”, - deyə alim qeyd edib.

Ölkəmizdə su hövzələri və su ehtiyatları barədə məlumat verən Ə.Əliyev bildirib ki, Azərbaycan ərazisi çox maraqlı iqlim qurşağında yerləşir. Suyun formalaşmasında isə iqlimin çox böyük rolu var: “Bizim yerləşdiyimiz iqlim qurşağının təxminən 65 faizi suptropik qurşaqda, qalan 35 faizi isə mülayim qurşaqdadır, bu isə nisbətən normal su təyinatlı zona hesab olunur. Ölkənin yerüstü su ehtiyatlarının mənbələrini çaylar, göllər, su anbarları və buzlaqlar təşkil edir. Yerüstü şirin su ehtiyatları əsasən çaylarda cəmlənib. Azərbaycan ərazisində formalaşan su ehtiyatları Böyük və Kiçik Qafqazın hündür zirvələrində yerləşən qar örtüyündən və yağış sularından formalaşan bulaqlardır. Azərbaycanın yerüstü su ehtiyatları 40-45 milyard kubmetr təşkil edir. Böyük Qafqazın şimal-şərq yamaclarından axan çaylardakı bu sular keyfiyyətinə görə o qədər də yaxşı sayılmır. Bu suların keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün onlara xüsusi maddə vurulur. Hazırda Bakının içməli su təchizatı Azərbaycanın ən uzunömürlü, həm də nadir su kəməri olan Şollar su kəməri, eləcə də Oğuz-Qəbələ su kəməri ilə təmin olunur. Bu sularda mənim şəxsi yoxlamalarıma əsasən 8,9- 9.2 pH var. Burada göstərici 7-7.5 pH olmalıdır.

Digər bir su ehtiyatı isə Girdiman çay ilə Göyçay çayı arasında çökəklidə yerləşən, şimalda Böyük Qafqaz dağları cənubda isə Qaraməryəm yaylası adlanan ərazidədir. Bu sulardan biz ancaq Kürdəmir, Zərdab, Ağsu və digər ərazilərdə istifadə edirik. Digər su ehtiyatlarımız Kiçik Qafqazda yerləşir, Naxçıvan da daxil olmaqla burada çox gözəl keyfiyyətli sular var. Cənubda isə istifadə olunan daha çox kəhriz və bulaq sularıdır. Yeraltı sular da burada çoxdur. Şimal zonasında təxminən 600-dan çox kəhriz, içməli şirin sularımız var. Kəhrizlərin təxminən 361-də hazırda təmir işləri gedir. Bu zona Laçından Fizuliyədək uzanır. Digər su ehtiyatlarımız Kür çökəkliyində yerləşir. Biz bu su ehtiyatlardan düzgün istifadə etsək, onların insan orqanizminə heç bir ziyanı yoxdur. Misal üçün, Norveç və Kanada kimi ölkələrdə su ehtiyatları çoxdur və onlar ən yüksək keyfiyyət olan 7 Ph-a malik içməli sulardır. Buna görə Norveçdə su ödənişsizdir. Lakin bu ölkələrdə əhali su ehtiyatlarını qoruyur, israfçılığa yol vermir. Bizim ölkədə də su ehtiyatlarını qorusaq, daha yaxşı olar”, - deyə Ə.Əliyev əlavə edib.

Yarana biləcək su qıtlığı və quraqlıqdan danışan Ə.Əliyev qeyd edib ki, hazırda ölkəmizdə su ehtiyatları kifayət qədərdir. “15-20 ildən sonra ola bilsin ki, planetin tamam başqa, daha yağıntılı və daha isti havası olacaq. Bu, təbii ki, suyun keyfiyyətinə xeyli təsir göstərəcək. Çünki planetin, Azərbaycan da daxil olmaqla, son 25-30 illik dövrü çox quralıq olub. İndi növbəti 30-40 ildə yağıntılı dövr olmalıdır. Ötən il ölkəmizdə yağıntıların miqdarında ən böyük göstərici müşahidə olunub. Apardığım araşdırmalara görə, hazırda Kür və Araz çayları üzərində olan su anbarlarında təxminən 34-35 milyard kubmetr su var. Su anbarları doludur, bu, ən keyfiyyətli sudur. Düşünürəm ki, biz Kiçik Qafqazın sularını Bakıya gətirməliyik”, - deyə Ə.Əliyev bildirib.