Elm aləmi şokda: Göydən gələn “bəla”

1 iyul 2025-ci ildə kəşf edilən ulduzlararası obyekt 3I/ATLAS elmi ictimaiyyətdə qızğın müzakirələrə səbəb olub.

1I/Oumuamua (2017) və 2I/Borisovdan (2019) sonra Günəş sisteminə üçüncü ulduzlararası ziyarətçi daxili planetlərə yaxınlaşır və onun qeyri-adi xüsusiyyətləri elmi fərziyyələrə səbəb olur. Alimlər 3I/ATLAS-ın Yerə nə vaxt yaxınlaşacağını, onun haqqında nə biliklərini danışıblar.

Yerə nə vaxt yaxınlaşacaq?

Comet C/2025 N1 (ATLAS) kimi də tanınan ulduzlararası obyekt 3I/ATLAS Günəş sistemi üzərindən hiperbolik trayektoriya ilə hərəkət edir. Onun 29 oktyabr 2025-ci ildə Günəşə ən yaxın nöqtəsi olan periheliona çatacağı və ulduzdan təxminən 1,36 astronomik vahid (AU) və ya 203,5 milyon kilometr məsafədən keçəcəyi gözlənilir.

Onun Yerə ən yaxın yaxınlaşması 2025-ci il dekabrın 19-da, obyektin planetimizdən 1,8 ± 0,1 AU və ya təxminən 270 milyon kilometr məsafədə olacağı gözlənilir.

Bəzi mənbələr Harvard Universitetinin astrofiziki Avi Loebə istinadən bildirir ki, 3I/ATLAS Yerə ən yaxın yaxınlaşmasını 21 noyabr - 5 dekabr 2025-ci il tarixləri arasında edə bilər. Lakin bu tarixlər daha dəqiq orbital hesablamalarla dəstəklənmir və çox güman ki, mübaliğədir. NASA və digər nüfuzlu mənbələr vurğulayırlar ki, minimum 1,6-1,8 AU (240-270 milyon kilometr) məsafə obyekti Yer üçün təhlükəsiz edir.

3I/ATLAS nədir?

3I/ATLAS 2025-ci il iyulun 1-də Çilidə Günəşdən 4,5 AU (670 milyon kilometr) məsafədə ATLAS (Asteroid Yerə Zərbənin Son Həyəcan Sistemi) teleskopu tərəfindən kəşf edilmişdir. Əvvəlcə obyekt müvəqqəti A11pl3Z təyinatını aldı, lakin onun ulduzlararası mənşəyini təsdiqlədikdən sonra Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) ona 3I (üçüncü ulduzlararası obyekt) təyinatını verdi və onu dövri olmayan C/2025 N1 (ATLAS) kometası kimi təsnif edib.

Obyekt Günəş sistemindən kənarda mənşəyini təsdiqləyən rekord orbital ekssentrikliyə (6,15 ± 0,17) malikdir. O, Günəşə nisbətən təqribən 58 km/s (210.000 km/saat) sürətlə retrograd trayektoriya ilə hərəkət edir ki, bu da yerli obyektlərdən xeyli sürətlidir. 2 iyul 2025-ci il tarixində “Deep Random Survey” (Çili), “Lowell Discovery Telescope” (Arizona) və “Hawaii” (“Mauna Kea”) teleskoplarından istifadə etməklə aparılan müşahidələr 3 qövs saniyə uzunluğunda qısa quyruğun mövcudluğunu aşkarlayıb, bu da obyektin kotar təbiətini göstərir.
3I/ATLA nüvəsinin diametrinin təxminən 15-24 kilometr olduğu təxmin edilir ki, bu da onu məlum ulduzlararası cisimlərin ən böyüyü edir. Müqayisə üçün deyək ki,  1I/Oumuamua 100 metr, 2I/Borisov təxminən 1 kilometrdir. 

Mübahisə niyə qızışır?

3I/ATLAS ətrafında həyəcan Avi Loeb tərəfindən 16 iyul 2025-ci ildə arxiv çap serverində dərc edilmiş fərziyyə ilə gücləndirilir. Yerdənkənar texnologiya ilə bağlı cəsarətli nəzəriyyələri ilə tanınan Loeb 3I/ATLAS-ın süni bir obyekt, bəlkə də yadplanetli zond və ya kosmik gəmi ola biləcəyini irəli sürüb. 

Loeb təsadüf nəticəsində bu ehtimalın 0,2%-dən az olduğunu deyir.

Bundan əlavə, 3I/ATLAS Venera, Mars və Yupiterin yaxınlığından keçir ki, bu da kosmosun tədqiqində istifadə edilən cazibə qüvvəsinə bənzəyir. Belə qarşılaşmaların ehtimalı 0,005% qiymətləndirilir.
29 oktyabr 2025-ci ildə perihelionda obyekt Günəşin arxasında olacaq və bu, Yerdən müşahidəni çətinləşdirəcək. Loeb hesab edir ki, bu, “strateji davranışın” mümkün əlamətidir.
3I/ATLAS-ın anomal ölçüsü (24 km-ə qədər) və yüksək parlaqlığı (Mars yaxınlığında 11-ci böyüklük) onu digər ulduzlararası obyektlərdən fərqləndirir.

Loeb, həmçinin elmi fantastikadakı "qaranlıq meşə" fərziyyəsinə istinad edərək, yerdənkənar sivilizasiyaların öz varlığını gizlədə və kəşfiyyat üçün zondlar göndərə biləcəyini təklif edir. O, daha əvvəl də Oumuamua ilə bağlı təsdiqini tapmayan oxşar fərziyyələr irəli sürmüşdü.

Alimlər ona inanmır

Bir çox elm adamı Loebin fərziyyəsinə şübhə ilə yanaşır. Rusiya Elmlər Akademiyasının Kosmik Tədqiqatlar İnstitutundan Natan Eysmont vurğulayıb ki, 3I/ATLAS-ı süni obyekt hesab etmək üçün heç bir əsas yoxdur.

Onun sözlərinə görə, cismin trayektoriyası orbital mexanika qanunları ilə tam izah olunur, həyəcan isə ulduzlararası cisimlərin nadir olması ilə bağlıdır. Astronom Vladimir Surdin Gazeta.Ru-ya müsahibəsində təsdiqləyib ki, 3I/ATLAS kometadır və hətta trayektoriyada mümkün dəyişikliklər onun süni mənşəyini göstərməyəcək.

Oksford Universitetindən Kris Lintott Loebin fərziyyələrini "cəfəngiyat" adlandırıb. 

Xəzər 
"Cebheinfo.az"