Əlvida, sevimli seriallar? Türkiyənin ən sevimli dizi si dayandırıla bilər

Türk serialları hətta qlobal media nəhəngləri üçün belə çox bahalaşır

Beynəlxalq səviyyədə "dizi" kimi tanınan türk serialları çoxdan sadəcə əyləncə olmaqdan çıxıb. Onlar güclü “yumşaq gücün” alətidir və Türkiyənin ən uğurlu ixrac məhsullarından biridir. 

Lent.az-ın xarici mediaa istinadən məlumatına görə, bu gün onlar 170 ölkədə yayımlanır və dünya üzrə izləyici sayı bir milyarda yaxınlaşır. Bosforun göz oxşaan mənzərələri, Osmanlı saraylarının əzəməti və xarizmatik aktyorlar Türkiyənin qlobal media imperiyası imicini yaradıb.

Təfərrüatlar

Lakin, “Financial Times” qəzetinin xəbər verdiyi kimi, bu imperiyanın üzərində qara buludlar toplanır. Sənayenin əsas düşməni rəqabət deyil, istehsalın maliyyə təməlini sarsıdan rekord inflyasiyadır.

İstanbul Ticarət palatasının nümayəndəsi Özcan Altunkayanın sözlərinə görə, Türkiyədə çəkiliş xərcləri hazırda İspaniyadakından çoxdur. Bu, türk kontentinin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini təhdid edir. Əvvəllər aşağı istehsal xərcləri bazara aqressiv nüfuz etməyə imkan verirdisə, ixrac hazırda azalma riski altındadır.

Böhranın miqyası heyrətamizdir:

• Pik inflyasiya: 2022-ci ilin sonunda 85 faizə çatıb.

• Xərclərin üçqat artması: istehsal xərcləri üçqat artaraq çəkiliş saatı üçün 240 dolları keçib.

• Reklam boşluğu: reklam gəlirləri hazırda bir epizodun dəyərinin yalnız 50 faizini ödəyir və bu da prodüserləri layihə üzərində iş başlamazdan əvvəl xaricdə maliyyələşdirmə axtarmağa məcbur edir.

Türkiyə sənayesi həmişə "ən güclü olanın sağ qalması" prinsipi ilə fəaliyyət göstərib. Hər həftə yeni bölümlər yaradılır və yayımlanır. Reytinqlər aşağı olarsa, layihə dərhal ləğv edilir. Reytinqlər yüksək olarsa, hüquqları xaricdə satmaqla böyük qazanc əldə edilir.

Lakin bu "səmərəli mexanizm" artıq sıradan çıxmağa başlayır. Sənaye üzrə məsləhətçi Burhan Gün qeyd edir ki, yüksək maliyyə riskləri səbəbindən prodüserlər getdikcə daha çox eksperimentlərdən imtina edirlər. Sənaye yeni istedadlar kəşf etmək və orijinal ssenarilər axtarmaq əvəzinə, "təhlükəsiz formatlara" - öz bəhrəsini verəcəyi zəmanətli zamanla sınaqdan keçirilmiş süjetlərə keçir. Bu, innovasiyanın olmamasının janr durğunluğuna səbəb ola biləcəyi pis bir dövr yaradır.

Ümummilli böhranın əksi

"Dizi"nin problemləri Türkiyə iqtisadiyyatı üçün aysberqin yalnız görünən hissəsidir. Böhran bütün əsas sektorlara təsir edib: məişət texnikası ixracı 10 faiz azalıb və tekstil sənayesi son üç ildə təxminən 380.000 iş yerini itirib.

Buna baxmayaraq, türk rejissorları nikbindirlər. Sənaye coğrafi olaraq genişlənməyə davam edir və Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya bazarlarını fəal şəkildə araşdırır. Professor Karolina Akosta-Alsuru qeyd edir ki, böhran dövründə biznes modelinin qeyri-sabitliyinə baxmayaraq, istehsal modelinin özü son dərəcə güclü və dinamik olaraq qalır.

Ssenarilərin qəddar realizmi

Türk prodüserlərinin uyğunlaşma qabiliyyəti bəzən radikal formalar alır. "Vəliəhd" serialının həmmüəllifi Mehmet Eryılmaz yumoristik, lakin açıqlayıcı bir hekayə danışıb: cani obrazını canlandıran aktyor yaralandıqda və qrafikdən geri qalmağa başlayanda, onun personajı sadəcə ssenariyə uyğun olaraq "öldürülüb". 

Eryılmaz zarafat edir:

“O, iyrənc bir insan idi və buna layiq idi. Bu kimi anlar mənə özümü həqiqətən canlı hiss etdirir”.

Məhz bu ehtiras və ekstremal şəraitdə işləmək bacarığı türk seriallarının bütün iqtisadi fırtınalara baxmayaraq ayaqda qalmasına imkan verib.