Ən dayanıqlı pensiya sistemlər olan ölkələr

Əhalinin qocalması və ömür uzunluğunun artması dünya miqyasında dövlət büdcələrinə ciddi təzyiq göstərir və bu da öz növbəsində bir çox ölkələri pensiya sistemlərini təkmilləşdirmək və daha effektiv əmanət alətlərini işə salmaqla yaranan riskləri azaltmaq üçün yollar axtarmağa məcbur edir.

Lent.az-ın xəbərinə görə, bunu nəzərə alaraq, beynəlxalq konsaltinq şirkəti “Mercer”, qlobal investisiya mütəxəssisləri assosiasiyası “CFA Institute” və analitik mərkəz “Monash Centre for Financial Studies” ilə birlikdə 2019-cu ildən bəri qlobal bir araşdırma aparır və bu araşdırma çərçivəsində birləşdirilmiş indeks hesablanır və qeyri-rəsmi reytinq formalaşdırılır.

Bu indeks və onun hesablama metodologiyası nədir?

Pensiya sistemləri indeksi və ya rəsmi olaraq "Mercer CFA Institute Global Pension Index" adlandırıldığı kimi, müəyyən dövlətlərdə mövcud olan pensiyaçılara sosial ödənişlərin yığım sistemləri və mexanizmlərinin hərtərəfli qiymətləndirilməsidir.

Yekun indeksin özü üç əsas kateqoriyaya qruplaşdırılmış 50-dən çox meyarın qiymətləndirilməsinə əsasən hesablanır:

adekvatlıq (ödəniş səviyyəsi, əmək haqqına nisbətən pensiya məbləği, əhalinin əhatə dairəsi, əmanət strukturu və s.);

davamlılıq (sistemin uzunmüddətli demoqrafik dəyişikliklər və iqtisadi təzyiqlərlə mübarizə aparmaq qabiliyyəti);

dürüstlük və inteqrasiya (idarəetmənin keyfiyyəti, tənzimləmə, şəffaflıq və iştirakçıların hüquqlarının qorunması).

Hər bir meyar 0-dan 100-ə qədər şkala üzrə hesablanır və 100 ən yüksək baldır. Təhlil zamanı əldə edilən nəticələr daha sonra ümumi dəyər yaratmaq üçün orta hesablanır.

Tədqiqat dünya əhalisinin 65 faizini təşkil edən inkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş iqtisadiyyata malik 52 ölkənin fəaliyyətini qiymətləndirir.

Bu göstəricilərdən istifadə edərək pensiya sistemlərinin hərtərəfli və obyektiv qiymətləndirilməsini təmin etmək üçün biz yalnız öz məlumatlarımızdan deyil, həm də OECD, Dünya Bankı, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, “Economist Group”un tədqiqat və təhlil bölməsi və digərləri də daxil olmaqla açıq beynəlxalq mənbələrdən əldə edilən məlumatlardan istifadə edilir.

"Mercer CFA Institute Global Pension Index"in 2026-cı il üçün qlobal pensiya indeksinə görə, bəzi ölkələrin göstəriciləri belədir:

İspaniya (yekun indeks – 63,3 bal), Amerika Birləşmiş Ştatları (61,6 bal), Çin (60,6 bal), Tayvan (59,7 bal), Yaponiya (58 bal), İtaliya (57,4 bal), Polşa (58,4 bal), Avstriya (56,9 bal), Cənubi Koreya (56,4 bal) və Türkiyə (46,6 bal).

Dünya liderləri

Niderland artıq bir neçə ildir ki, pensiya sisteminin səmərəliliyinə görə dünyada birinci yeri tutur. Bu tədqiqatın müəlliflərinin hesablamalarına görə, onların yekun indeksi 2026-cı ildə 85,8 bala çatıb.

İslandiya 84,1 ballıq indekslə qlobal miqyasda ikinci, Danimarka isə üçüncü yerdədir. “Mercer” konsaltinq şirkətinin analitikləri onun pensiya sistemini 84 balla qiymətləndiriblər.

Ən yaxşı pensiya sistemlərinə malik ilk 10 ölkə arasında Sinqapur (82 bal), İsrail (81,9 bal), Avstraliya (80,6 bal), Çili (79,2 bal), İsveç (78,8 bal), Finlandiya (77,6 bal) və Norveç (77 bal) da var.

Bütün ölkələr arasında orta bal 65,6 bal olub ki, bu da demoqrafik çətinliklər fonunda pensiya sistemlərinin dayanıqlığının tədricən gücləndiyini nümayiş etdirir.