Ən kritik mərhələ yaxınlaşır: Dünya daha nə qədər dözə bilər?

İqlim dəyişikliyi ilə bağlı çoxlu yanlış məlumat yayılır və müzakirələr bitmir. Lakin rəqəmlər aydındır: dünya sürətlə isinməyə davam edir. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, lazımi addımlar atılmasa, nəticələr ağır olacaq. Bu təsirlər artıq hiss olunur: təbii fəlakətlər artır, buzlaqlar əriyir, dəniz səviyyəsi yüksəlir.

Buna baxmayaraq, proses tamamilə geri dönməz mərhələdə deyil. Mütəxəssislər hələ vaxt olduğunu bildirir, lakin bunun üçün sürətli və genişmiqyaslı dəyişikliklər lazımdır.

Alimlər illərdir xəbərdarlıq edir

İqlim dəyişikliyi yeni mövzu deyil. 1824-cü ildə Cozef Furye atmosferin Yeri isindirdiyini açıqlayıb və bu, "istixana effekti” anlayışının əsasını qoyub.

19-cu əsrin ortalarında alimlər karbon dioksid kimi qazların temperaturu artırdığını müəyyən ediblər. 1938-ci ildə Qay Kallender temperaturun həqiqətən yüksəldiyini sübut edib.

1950-ci illərdən sonra elmi sübutlar sürətlə artıb və fosil yanacaqların təsiri daha aydın görünməyə başlayıb. 1988-ci ildə "İntergovernmental Panel on Climate Change” (İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel) yaradılıb. Lakin ilkin təşəbbüslər gözlənilən nəticəni verməyib.

Bunun əsas səbəbləri yanlış kommunikasiya, qısamüddətli düşüncə və fosil yanacaq şirkətlərinin yaydığı dezinformasiyalardır.

Dünya artıq daha sürətlə isinir

Son 100 ildə orta temperatur təxminən 1°C artıb. Lakin əsas problem sürətdir. 1970–2015-ci illər arasında artım nisbətən yavaş olsa da, 2015-dən sonra kəskin şəkildə sürətlənib.

Bu tendensiya davam edərsə, əsrin sonuna qədər istiləşmə 4°C-yə yaxınlaşa bilər. Bu isə ciddi nəticələr doğurur: Avropada kənd təsərrüfatının çökməsi, Asiya və Afrikada güclü quraqlıqlar və yaşanması çətin olan ekstremal istilər.

Əsas səbəb: İnsan fəaliyyəti

Elmi icma bu məsələdə yekdildir: iqlim dəyişikliyinin əsas səbəbi insandır. Araşdırmalar göstərir ki, alimlərin böyük əksəriyyəti bu fikri dəstəkləyir.

Problemin mərkəzində istixana qazları dayanır:

* karbon dioksid

* metan

* azot oksidi

Bu qazların səviyyəsi son 800 min ilin ən yüksək həddinə çatıb. Əsas mənbə isə fosil yanacaq istifadəsidir. Nəqliyyat, enerji istehsalı, sənaye və kənd təsərrüfatı bu emissiyaları artırmağa davam edir.

Milyardlarla insan risk altında

Yer kürəsi isinməyə davam etdikcə yalnız temperatur dəyişmir, zəncirvari təsirlər yaranır:

* meşə yanğınları

* daşqınlar və fırtınalar

* quraqlıqlar

* ərzaq böhranı

Bu proseslər iqtisadi itkilərə, miqrasiyaya və sosial gərginliklərə səbəb olur. "İntergovernmental Panel on Climate Change” məlumatlarına görə, milyardlarla insan yüksək risk zonalarında yaşayır və ən çox zərəri yoxsul regionlar görür.

İnsanlar problemin fərqindədir

İqlim dəyişikliyini inkar edən kiçik bir qrup olsa da, əksəriyyət vəziyyətin fərqindədir. Geniş araşdırmalara görə insanların 86 faizi iqlim dəyişikliyinə inanır və tədbir görülməsini istəyir.

Ən pis ssenarinin qarşısını almaq hələ mümkündür, lakin bunun üçün köklü transformasiya lazımdır: kömür, neft və qaz istifadəsinin azaldılması, günəş və külək kimi təmiz enerji mənbələrinə keçid, nəqliyyat sisteminin dəyişdirilməsi, meşələrin qorunması və genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatının yenidən qurulması.

Ən kritik məqsəd isə "netto sıfır” hədəfidir — yəni atmosferə buraxılan karbon miqdarının eyni həcmdə geri çəkilməsi. Bu hədəfə çatmaq üçün qlobal əməkdaşlıq həlledici rol oynayır.

Aydın