Rusiya iqtisadiyyatı müharibəyə nə qədər dözə bilər?

Müəllif: Mehin Qasımova, Banco.az

2022-ci ildə başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsi üç il yarımdan artıqdır ki, davam edir. Qərbin Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar dalğası genişlənməkdə davam edir və Moskva iqtisadiyyatının dayanıqlığı sual altına düşür.

Banco.az xəbər verir ki, ekspertlər artıq Rusiyanın müharibəni uzunmüddətli perspektivdə maliyyələşdirmə qabiliyyətini şübhə altına alıblar. ABŞ və Aİ-nin yeni sanksiyalar paketi fonunda Rusiya iqtisadiyyatı tənəzzül əlamətləri göstərir.

Hərbi xərclərlə dəstəklənən iqtisadiyyat staqflyasiya təhlükəsi ilə üz-üzədir. İnflyasiya hələ də yüksək olaraq qalır: martda 10,3 faiz olan göstərici sentyabrda 8 faizə düşüb. Mərkəzi Bank buna baxmayaraq oktyabrın 24-də baza faiz dərəcəsini 16,5 faizə endirib.

İqtisadi artım tempi də zəifləyib. 2025-ci ilin ilk yarısında artım 1,1–1,4 faiz aralığında olub ki, bu da əvvəlki illərin 4 faiz göstəricisindən xeyli aşağıdır. İşsizlik 2,1 faizlə aşağı səviyyədə qalsa da, biznes aktivliyi azalıb – S&P Global Russia Composite PMI sentyabrda 46,6-ya enib.

Oxford Economics-in məlumatına görə, Rusiya hələ rəsmi resessiyaya girməyib, lakin analitiklər son neft sanksiyalarının iqtisadiyyatı tənəzzülə sürükləyə biləcəyini istisna etmirlər. CASE (Avropa Strategiya və Təhlil Mərkəzi) iqtisadçısı Vladislav İnozemtsev bildirir:

“Biznes mühiti tutqunlaşır, sahibkarlar tələbin azalması və vergilərin artımını gözləyirlər.”

CASE-nin hesabatına görə, Rusiya iqtisadiyyatı müharibəyə uyğunlaşsa da, yaxın onillikdə ciddi inkişaf gözlənilmir və ölkəni uzunmüddətli durğunluq dövrü gözləyir.

Yeni sanksiyalar dalğası

2025-ci ilin oktyabrında həm ABŞ, həm də Aİ Moskvanı yeni sanksiyalarla hədəfə alıb.
ABŞ Rusiyanın iki nəhəng enerji şirkəti – Rosneft və Lukoil-i sanksiya siyahısına daxil edib.
Aİ isə 19-cu sanksiyalar paketi çərçivəsində 2027-ci ildən etibarən Rusiyanın LNG və neft-qaz ixracına tam qadağa tətbiq etməyi planlaşdırır.

Bundan əlavə, Avropa İttifaqı Rusiyaya sərmayə qoyuluşunu və maliyyə infrastrukturuna çıxışı məhdudlaşdırmaqla ölkənin “müharibə iqtisadiyyatına” təzyiqi artırır.

Rusiya sanksiyalardan necə yayınır?

Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, Rusiya sanksiyalardan yan keçməyin yollarını tapıb. “Kölgə tanker donanması” vasitəsilə neftin Çinə və Hindistana ixracı davam edir. CASE məlumatına görə, Rusiyanın federal büdcəsində neft-qaz gəlirlərinin payı 2011–2014-cü illərdəki 50 faizdən 2025-ci ildə 25 faizə enib.

İnozemtsevin sözlərinə görə, Ukraynanın pilotsuz hücumları neft ixracına ciddi təsir göstərmir:

“Putin müharibənin pulunu ixracdan əldə etdiyi dollarla deyil, daxili bazarda toplanan rublla ödəyir. Mərkəzi Bank istədiyi qədər rubl çap edə bilər.”

Tənəzzül nə qədər çəkəcək?

Oxford Economics-in hesablamalarına görə, Rusiya müharibəni hələ illərlə maliyyələşdirə bilər. Sentyabrda ölkənin suveren fondu ÜDM-in 5,9 faizinə bərabər olub, bunun 1,9 faizi likvid aktivlərdir.

Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin 2025-ci ilin sonuna qədər 17,7 faiz olacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da fiskal sabitliyi qorumağa imkan verir.

İnozemtsev isə bildirir ki, Rusiya banklarında olan şəxsi əmanətlər “2025-ci ilin hərbi büdcəsindən beş dəfə çoxdur” və bu, hökumətə əlavə manevr imkanı yaradır.

Ekspertlərin yekdil qənaətinə görə, Rusiyanın ixrac gəlirlərinin azalması qısamüddətli dövrdə Kremlə ciddi təsir göstərməyəcək.

“Putinin müharibə aparmaq qabiliyyəti yaxın illərdə zəifləməyəcək. Bu barədə yalnız 2027-ci ilin sonuna doğru danışmaq mümkün olacaq,” – deyə İnozemtsev vurğulayıb.