Endirim, yoxsa qiymət oyunları? Cibinizdən belə pul çıxır

“50 faiz endirim”, “yalnız bu gün”, “son 3 məhsul”, “ikinci məhsul hədiyyə”... Mağazalarda və onlayn satış platformalarında belə təkliflər alıcını alış-verişə sövq edən ən güclü vasitələrdəndir. Ancaq hər böyük endirim həqiqətən böyük qənaət demək deyil. Bəzən istehlakçı endirim olduğunu düşünərək məhsulu adi qiymətinə, hətta başqa mağazadakından baha alır.

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Azərbaycanda da endirim kampaniyaları ilə bağlı reklamların müəyyən tələbləri var. Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi bildirir ki, endirim reklamlarında istehlakçının seçim sərbəstliyinə təsir edən haqsız, qeyri-dəqiq və gizli reklam üsullarından istifadə edilməməli, qiymət haqqında düzgün məlumat verilməlidir.

Əvvəl qiyməti qaldırıb, sonra endirmək

Alıcını çaşdırmağın ən sadə üsullarından biri “köhnə qiymət” üzərindən yaradılan təsəvvürdür. Tutaq ki, məhsul uzun müddət 80 manata satılıb. Kampaniya ərəfəsində etiketdə 120 manat göstərilir, sonra üzərindən xətt çəkilərək “89 manat” yazılır. Alıcı 31 manat qazandığını düşünür, halbuki məhsulu əvvəlki qiymətindən 9 manat baha alır.

Buna görə endirim faizindən daha vacib sual budur: bu məhsul kampaniyadan əvvəl həqiqətən neçəyə satılırdı?

Xüsusilə elektronika, geyim, məişət texnikası və kosmetika kimi qiymətləri mağazalar arasında ciddi fərqlənə bilən məhsullarda müqayisə aparmaq vacibdir. “40 faiz endirim” yazılan televizorun başqa satıcıda endirimsiz daha ucuz olması mümkündür.

“70 faizədək” ifadəsində əsas söz “dək”dir

Vitrində nəhəng hərflərlə “70%-dək endirim” görən alıcı mağazadakı məhsulların böyük hissəsinin 70 faiz ucuzlaşdığını düşünə bilər.

Amma “70 faizədək” bütün məhsullara 70 faiz endirim demək deyil. Bir neçə məhsula maksimum endirim tətbiq edilməsi, digərlərində isə endirimin xeyli aşağı olması mümkündür. Alıcı mağazaya daxil olduqdan sonra artıq psixoloji olaraq alış-veriş etməyə hazır olur. Axtardığı məhsulda cəmi 10-15 faiz endirim olsa belə, mağazadan əliboş çıxmamaq ehtimalı artır.

“Yalnız bu gün” sabah da davam edə bilər

Digər məşhur üsul alıcıda vaxt təzyiqi yaratmaqdır. “Son gün”, “son saatlar”, “stok bitir” kimi ifadələr insanı qiyməti müqayisə etmədən qərar verməyə sövq edə bilər. Burada əsas məqsəd alıcının “indi almasam, fürsəti itirəcəyəm” düşüncəsinə düşməsidir. Nəticədə insan həmin məhsula ehtiyacı olub-olmadığını və başqa yerdə neçəyə satıldığını araşdırmadan ödəniş edir.

Azərbaycan qanunvericiliyinin tələblərinə dair Agentliyin izahında endirim kampaniyasının başlanma tarixi və müddəti, qiyməti dəyişdirilən mallar və mövcud qiymət kimi məlumatların göstərilməsinin vacibliyi vurğulanır. Məsafədən satışda endirimli məhsul reklam edilərkən əvvəlki və sonrakı qiymətlər barədə məlumat da əks olunmalıdır.

Kassada başqa qiymət çıxırsa...

Azərbaycanda alıcıların rastlaşdığı başqa problem rəfdə gördükləri qiymətlə kassadakı qiymətin fərqli olmasıdır. Məsələn, məhsulun qarşısında 4,99 manat yazılıb, kassada isə 5,79 manat hesablanır. “Sistemə yeni qiymət düşüb”, “kampaniya bitib, etiketi dəyişməmişik” kimi izahlar verilə bilər.

Lakin Agentliyin məlumatına görə, satışda olan malların qiyməti düzgün göstərilməli və istehlakçı ilə hesablaşma göstərilən satış qiymətinə uyğun aparılmalıdır. Məhsulun üzərində və ya vitrində göstəriləndən fərqli qiymətin tələb olunması istehlakçı hüquqlarının pozulmasıdır.

Bu səbəbdən böyük alış-veriş zamanı çekə baxmaq xüsusilə vacibdir. 20-30 məhsul alan insan 20-30 qəpiklik fərqləri hiss etməyə bilər, amma ümumi məbləğdə fərq böyüyə bilər.

 “İkinci məhsul hədiyyə” həmişə sərfəli deyil

“Birini al, ikincisi hədiyyə” kampaniyası ilk baxışda 50 faiz qənaət kimi görünür. Amma məhsulun bir ədədinin qiyməti əvvəlcədən yüksəldilibsə və ya başqa mağazada iki ədəd məhsul kampaniyasız daha ucuzdursa, “hədiyyə”nin iqtisadi üstünlüyü itir. Eyni qayda “3 al, 2 ödə” və böyük paketlərə də aiddir. Burada məhsulun ümumi qiymətinə deyil, bir ədədinin, kiloqramının və ya litrinin neçə manata başa gəldiyinə baxmaq daha doğru müqayisə verir.

Endirimli məhsulu qaytarmaq olmaz?

Alıcıları çaşdıran başqa fikir “endirimli mal geri qaytarılmır” ifadəsidir. Azərbaycanda endirim faktının özü istehlakçının qanuni hüquqlarını avtomatik aradan qaldırmır. Agentliyin açıqlamasına görə, endirimli məhsulların dəyişdirilməsi və ya qaytarılması ilə bağlı ayrıca ümumi məhdudiyyət yoxdur. Qanunda nəzərdə tutulan şərtlər daxilində lazımi keyfiyyətli qeyri-ərzaq məhsulunun 14 gün ərzində dəyişdirilməsi hüququ mövcuddur; bununla yanaşı, qanunda dəyişdirilməyən mallar üzrə istisnalar da var.

Endirimə yox, son qiymətə baxın

Alıcı üçün ən sadə müdafiə üsulu “neçə faiz endirim var?” sualını “mən bunu nəticədə neçəyə alıram?” sualı ilə əvəz etməkdir. Məhsulun qiymətini bir neçə mağazada müqayisə etmək, kampaniyadan əvvəlki qiyməti xatırlamaq və ya yoxlamaq, çek götürmək, “dək” və “başlayan qiymətlərlə” kimi ifadələrə diqqət etmək lazımdır. Rəflə kassa arasında qiymət fərqi varsa, bunu da görməzdən gəlmək düzgün deyil. Agentlik qiymətdə və hesablaşmalarda aldadılma, eləcə də mallar haqqında tam və düzgün məlumat verilməməsi ilə bağlı istehlakçı müraciətlərinə baxdığını bildirir.

Əsl endirim alıcının neçə faiz qazandığı deyil, eyni məhsula normal bazar qiymətindən nə qədər az pul ödədiyidir. Bəzən ən böyük “70% ENDİRİM” lövhəsinin qarşısından keçib getmək, həmin gün etdiyiniz ən sərfəli alış-veriş ola bilər.