Ermənilərin yandırdığı ilk Azərbaycan kəndi KONKRET

Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kənd sakini, ehtiyatda olan mayor Ilham Nerimanoglunun çox maraqlı yazısını oxudum. Bu mətn həm tarixdir, həm də canlı şahidin yaddaşıdır.

EYVAZLI FACİƏSİ:

37 il öncə bu gün — #24noyabr_1988 – ci ildə Qubadlı rayonunun Eyvazlı kəndi ermənilər tərəfindən yandırıldı. Bu, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi dövründə erməni vandallarının yandırdığı ilk Azərbaycan kəndi idi. Daha acı tərəfi isə ermənilər sonradan həmin yanmış kəndin şəkillərini azərbaycanlılar tərəfindən yandırılmış “erməni kəndi” kimi dünyaya yaymışdılar.

Həmin gün hələ hadisə baş verməmiş, Qubadlı polislərinin bir qrupu ilə yolüstü görüşmüşdüm. Onlar mənə yarızarafat, yarıciddi “Eyvazlıya gedirik, evdə bir şey hazırlat, qayıdanda sizə dönəcəyik” dedilər. Mən də “gözləyəcəyəm” söylədim. Axşama yaxın geri döndülər. Çay-çörəkdən sonra, “Xeyir olsun, Eyvazlıya nə əcəb getmişdiniz?” sualına “ermənilər mitinq-yürüş edirdilər, keçib getdilər” cavabını verdilər. Polisləri yola salandan az sonra, kəndin nisbətən daha yuxarı (hündür) məhəlləsində növbətçilik edən könüllülərdən xəbər gəldi ki, Eyvazlı tərəfdən güclü işıq gəlir — deyəsən, kənd yanır.

Dərhal Rayon Polis İdarəsinə məlumat verdik və 9 nəfər silahlı könüllü ilə UAZ-sanitar avtomobilinə minib ora tələsdik. Dağlıq torpaq yolla məsafə 9 km idi. Davudlu kəndini keçəndə rəhmətlik Akif kişinin GAZ-69 markalı maşını da bir neçə nəfərlə bizə qoşuldu. “Ağ Yazı” deyilən ərazinin Eyvazlı görsənən qıyına çatdıq. Kəndin bütün evləri yanırdı. O mənzərəni heç vaxt unutmaram — gecənin qaranlığında evlər köz düşmüş manqalı xatırladırdı.

Bir qədər sonra Rayon Prokurorluğunun maşını və XNK-nın o zamankı rəhbəri Şahmar müəllim gəlib çatdılar. Onları iki avtomatlı polis əməkdaşı müşayiət edirdi. Hamımız eyni fikri düşünürdük. Düşünürdük ki, kənd əhalisi də qətlə yetirilib.

Gorus–Qafan yolunda hərəkətlilik vardı. Ərazini yaxşı tanıdığım üçün gizli yollarla gedib qisas ala bilərik dedim. Hətta silahlarımızın ov tüfəngi olduğunu nəzərə alaraq, avtomatlı polislərin də bizimlə birlikdə getməsini təklif etdim. Şahmar müəllim kim olduğumu soruşdu. Atamı tanıdığı üçün tanışlıq verdim. Dedi: “Katib Davudlu kəndindədir, qayıdaq, məsləhətləşək.” Beləcə, gecədən xeyli keçmiş Əliquluuşağı kəndinə döndük. Səhərə qədər gözümə yuxu getmədi…

Səhər saat 9-10 radələrində evimizin yanında GAZ-69 maşını dayandı. İçində kəndin İH nümayəndəsi Nizami Səfərov, Xürrəm Həsənov və kəndin 80 yaşlı ağsaqqalı Şiraslan kişi vardı. Rəhmətliklər: “Eyvazlıya gedirik, sən də gəlirsən?” — deyə soruşdular. Silahımı götürüb maşına əyləşdim.

Tüstüləyən, sönməkdə olan evlər… Çayın yaxınlığında hərbi vertolyot… Hər iki tərəfində azərbaycanlı kursantlar düzülmüş Gorus–Qafan yolu…

Biz tərəfdə yol gecədən partladılmışdı, amma birtəhər keçib yola çıxdıq. Kursantlar bizi saxlayıb kimliyimizlə maraqlanırdılar. Eyni vaxtda ermənilərin də bir neçə maşını ərazidən keçərkən dayanmışdı. Azərbaycanlı olduğumuzu bilən gənc kursantlar bizi kəndə buraxır, həmin erməniləri isə söyüş və ağır təhqirlərlə ərazidən qovurdular…

Elə orada kədərli də olsa sevinəcəyimiz bir məlumat almışdıq. “Eyvazlının azsaylı əhalisi kəndi tərk edib Bərgüşad çayının digər tərəfində yerləşən Qədili kəndinə gedə bilmişdilər.

Bu “xoşbəxtlik” çox ağır mənzərə idi…

Az sonra Azərbaycan mətbuatı, radio və televiziyasında o zamankı Qubadlı rayon rəhbərliyinin verdiyi yanlış məlumat yayıldı:

“Eyvazlıda bir ot tayası və 5–10 metr çəpər ermənilər tərəfindən yandırılmışdır.”

Halbuki kənd bütövlükdə kül olmuşdu…