Ermənistan öz ərazisindən keçən dəhlizin açılmasına maneə törədərsə, regionda uduzan tərəf olacaq

“Zəngəzur dəhlizin açılması Azərbaycanın iki hissəsinin sadəcə coğrafi olaraq birləşməsi və ümumdünya nəqliyyat dəhlizi olan Şərq-Qərb dəhlizinin yeganə çatışmayan parçasının tamamlanması demək deyil. Bu, Azərbaycan dövləti və xalqı üçün daha böyük tarixi-mənəvi əhəmiyyət kəsb edir. Tarixən bir bütün olan Zəngəzur torpaqları vaxtilə Sovet rejimi tərəfindən parçalandı. SSRİ mərkəzi idarəsinin təzyiqi ilə Azərbaycanın kommunist rəhbərliyi Zəngəzurun iki hissəyə parçalanması haqda 30 noyabr 1920-ci il tarixli qərar qəbul etdi və bu qərarla Qərbi Zəngəzur Ermənistan SSR-ə verildi. SSRİ dövründə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında əlaqə, Ermənistan üzərindən gerçəkləşməkdə idi. 30 illik işğal faktı bu əlaqəni kəsmişdi. Düz 100 il sonra Azərbaycan işğal faktını aradan qaldırdı”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə açıqlamasında bildirib ki, 2020-ci ilin 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatı ilə Azərbaycanın iki hissəsi arasında maneəsiz hərəkətin bərpasını nəzərdə tutan müddəa tarixi bumeranq, ədalətin bərpası, Azərbaycanın tarixi-siyasi prosesləri geri döndərməsi adlandırıla bilər: “Azərbaycan hər zaman, hətta Vətən müharibəsindən öncə də iddia edirdi ki, Mehridən keçən dəmir yolunu, indiki adı ilə Zəngəzur dəhlizini bərpa etmək hüququ vardır. Sadəcə Vətən müharibəsindəki qələbə buna hüquqi zəmin yaratdı. Bu gün, Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin bərpasını öz ərazi bütövlüyünə təhdid kimi anlayaraq açmaqdan imtina edir, lakin bu da beynəlxalq hüquqa və Paşinyanın öz imzasına hörmətsiz yanaşmasının göstəricisidir”.

Şəhla Cəlilzadə

“Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı ötən gün keçirilən müşavirədə qeyd etdi ki, biz Zəngəzura ərazi iddiası etmirik və belə bir niyyətimiz yoxdur, lakin Azərbaycandan Azərbaycana maneəsiz hərəkət təmin olunmalıdır. Prezident daha öncə də bəyan etmişdi ki, Zəngəzur dəhlizi açılmalıdır və açılacaqdır. Ermənistan yaxşı olar ki, bunu xoşluqla etsin və dialoqa açıq olsun. Hərbi-siyasi monoloq siyasətinin onlar üçün yaxşı nəticələrlə bitmədiyi aydındır. Nəzərə alsaq ki, artıq “Zəngəzur” PUA-sı da istehsal olunub və onun da öz tarixi-siyasi missiyası vardır. Böyük dövlətlər necə ki, öz nüvə silahlarından “çəkindirmə doktrinası” çərçivəsində istifadə edirlər, Azərbaycan da beləcə İlham Əliyevin Ermənistanı sülhə məcburetmə doktrinası ilə regional geosiyasi konyukturu formalaşdırır. Bu konyuktur beynəlxalq hüquq və təcrübələrə söykənir. Azərbaycan maneəsiz yol tələb edərkən, heç də beynəlxalq hüquqdan kənara çıxmır. Sadə bir misal olaraq Rusiya ilə Kalininqrad arasında Suvalki dəhlizini göstərə bilərik. Bu dəhliz Belarus və Litva ərazisindən keçir və Rusiyanın iki hissəsi arasında maneəsiz əlaqəni təmin edir. Hətta Ukrayna müharibəsinin gedişində belə Litva, Aİ üzvü olmasına, Rusiyaya qarşı bütün sanksiyalara qoşulmasına baxmayaraq bu yolu bağlaya bilmədi (istəsə də). Zəngəzur dəhlizində Kalininqrad modelinin tətbiqi cənab Prezidentin açıq bəyanatları fonunda nəzərdən keçiriləndə görünür ki, Ermənistanın qorxduğu və çəkindiyi eksterritoriallıq tələbi deyil, sadəcə insanların və malların azad hərəkət imkanlarının nəzərdə tutulmasını özündə ehtiva edir”-deyən politoloq hesab edir ki, Qərb, Suvalki dəhlizini “Axilles dabanı” adlandıraraq öz təhlükəsizliyinə təhdid olaraq gördüyü kimi, görünən odur ki, Ermənistan və onun havadarları Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasından da bir o qədər narahatdırlar.

“Bu narahatlıqları yaşayanlar arasında Vətən müharibəsində Azərbaycanın qələbəsini özü üçün təhdid olaraq görən İran da var. Elə buna görədir ki, 2020-dən bəri İran dəfələrlə Zəngəzur dəhlizinin açılmasına münasibətdə “qırmızı xətt” ifadəsini işlədib. Maraqlıdır ki, bütün dövlətlər öz sərhədlərinə münasibətdə qırmızı xətt ifadəsini işlədirlər. Məsələn, ərazi bütövlüyü məsələsi bütün dövlətlərin qırmızı xəttidir, o cümlədən Çin Tayvan məsələsində bu ifadəni dəfələrlə işlədib. Lakin İran, öz ərazisi olmayan, özünə aid olmayan bir ərazi barədə bu fikri səsləndirir. Görünən odur ki, burada İranın müstəsna geosiyasi maraqları vardır və dəhlizin açılması bu maraqları təhdid edir. Lakin, burada bir vacib məqam vardır. Azərbaycan Rusiya və İranla birgə yenə Zəngəzurda, sadəcə onun şərq hissəsində, yəni Cəbrayılda və Zəngilanda yeni yollar və körpülər vasitəsilə İranın yeni maddi imkanlar əldə etməsinə vasitəçi olur. İranın Qərbi Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə itirəcəyi (tranzit və s.) gəlirlərinin əvəzinə ona daha böyük maddi və digər qazanclar vəd edən Şimal-Cənub dəhlizinin açılmasına məhz Azərbaycan təminat verir və imkan yaradır. Ermənistan öz ərazisindən keçən dəhlizin açılmasına Qərb və digər havadarlarının təzyiqi ilə mane olarsa, burada itirən tərəf, qlobal nəqliyyat yollarından kənarda qalan və heç bir strateji əhəmiyyət daşımayan coğrafi dalan olaraq qalacaqdır. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Şərq-Qərb dəhlizinin aktivləşməsinə Qərbin ehtiyacı da gedərək artmaqdadır. Odur ki, Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində uğurlu nəticələr əldə etməsi qaçınılmazdır”-deyə Şəhla Cəlilzadə vurğulayıb.

İradə Cəlil, Bizimyol.info