Əsrimizin BƏLASI Azərbaycanda xərçəng xəstələrinin sayı niyə sürətlə ARTIR?

Fevralın 4-ü Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü kimi qeyd olunur. Hər il xərçənglə mübarizədə yeni üsullar, tibbi həllər düşünülür, tətbiq edilir. Çünki hər il sözügedən xəstəliyə yoluxanların sayı artır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 2025-ci ilə qədər dünyada xərçəng xəstələrinin sayının artaraq 20 milyona çatacağını proqnozlaşdırır.
Ötən illərlə müqayisədə Azərbaycanda da bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayında artım müşahidə olunur. 2022-ci ilin rəsmi rəqəmlərinə görə, ölkəmizdə 62 min 385 onkoloji xəstə qeydiyyatdadır. 2023-cü ilin statsitikasına görə isə hazırda ölkədə rəsmi olaraq 69 min 435 nəfər onkoloji xəstə kimi qyediyyatdadır. Yəni bu rəqəm 2022-ci illə müqayisədə 7 min 50 nəfər çox olub.
Xərçəngin müayinə və müalicə xərcləri çoxdur, ona görə də xəstəliklə mübarizədə bəzi dövlətlər müəyyən güzəştlər tətbiq edirlər. Azərbaycanda bu xəstəliklə mübarizə bir neçə qanunda öz əksini tapıb. 2006-2010-cu illər üçün “Onkoloji xəstələrin şiş əleyhinə əsas preparatlarla təminatı üzrə Tədbirlər Proqramı” təsdiqlənib. Proqram təsdiqləndikdən sonra onkoloji xəstələrə bir sıra dərman preparatları pulsuz verilir. Bu proqram çərçivəsində onkoloji xəstələrə dövlət hesabına verilən şiş əleyhinə dərman preparatlarının siyahısına 229 dərman və dərman preparatı daxildir.
Həmçinin, 2006-cı ildə qəbul edilən "Onkoloji yardım haqqında" qanunun 4-cü maddəsinin 4.3 bəndində qeyd edilib ki, hər bir Azərbaycan vətəndaşı olan onkoloji xəstənin tibbi yardımı dövlət tibb müəssisələrində dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına həyata keçirilir. Elə həmin qanunun 12-ci maddəsinin 12.1 bəndində onkoloji xəstələrin dövlət tibb müəssisələrində müayinə və müalicəsi üzrə tədbirlərin dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına maliyyələşdirildiyi yazılıb. Bu qanunların icrası üçün dövlət büdcəsindən 2007-ci ildən vəsait ayrılır.
Azərbaycanda xəstəliyin artmasına səbəb nədir? Ölkəmizdə bu xəstəliyin müalicəsində hansı yeniliklər tətbiq olunur?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya fikirlərini bildirən deputat Pərvanə Vəliyeva deyib ki, xəstəliyin artmasında bir çox faktorların rolu var:
“Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü bu xəstəliyə qarşı mübarizə tədbirlərinin görülməsi məqsədilə maarifləndirməni artırmaq məqsədi daşıyır. Dünyada son illərdə xəstəliklərin artması tendensiyası mövcuddur, o cümlədən dünyada onkoloji xəstəliklər artır. Səbəb isə çirkli ətraf mühit amili, iqlim dəyişmələrinin törətdiyi fəsadlar, tərkibi dəyişən qidalar, stress, həmçinin irs faktorudur.
Azərbaycanda da, təəssüf ki, bu dinamika müşahidə olunur. Dövlət Statistika Komitəsinin verdiyi rəsmi məlumatlara əsasən, 2016-cı illə müqayisədə 2023-cü ildə ilk dəfə qoyulmuş diaqnozla qeydə alınmış xəstələrdə yeni törəmələr təxminən 38% artıb. Əhalinin xəstələnməsinin artması səhiyyə xərclərimizi də artırır. Səhiyyə xərclərimiz 2021-ci illə müqayisədə, 2025-ci ildə 45 faiz və yaxud 621 milyon manat artıb. Ötən illə müqayisədə isə xərclər 7,1% artıb. Bu xüsusda, ölkəmizdə qeyri-infeksion xəstəliklərin artması, xəstəliyin ilkin mərhələdə aşkarlanmasında irəliləyişə nail olunmasını, boşluqların tapılaraq aradan qaldırılmasını aktuallaşdırır”.

Milli Məclisin üzvü qeyd edib ki, risk faktorları nəzərə alınaraq, skrininq proqramları ilə xəstəliklərin erkən aşkarlanması həyata keçirilə bilər:
“Məsələn, süd vəzi xərçənginin son illərdə 20% artımı müşahidə olunur. 35 yaşdan yuxarı bütün qadınlar ən azı ildə 1 dəfə süd vəzini müayinə etdirməlidir. Skrininqlər beynəlxalq təcrübədə ilkin səhiyyə xidmətində təşkil olunur. Ölkəmizdə ilkin səhiyyə xidməti müəssisələri təlim keçmiş tibb kadrı ilə, tibbi avadanlıqlarla, ən azı ultrasəs, radioloji cihazlarla təchiz edilərsə, xərçəng kimi xəstəliklər vaxtında aşkarlana bilər. Səhiyyə maarifinin aparılması da eyni dərəcədə vacibdir ki, özünümüayinə üsulları həyat qurtarıcı ola bilər”.
Deputat ölkəmizdə onkoloji xəstəliklərlə mübarizə üzrə dövlət proqramının mövcud olduğunu vurğulayıb:
“Bu gün dünya üzrə xərçəngdən sağalanların sayı 60%-i keçib. Lakin elə ölkələr var ki, bu müalicəni təşkil edə bilmir. Çünki bu xəstəliyin müalicəsi böyük maliyyə tələb edir. Ölkəmizdə onkoloji xəstəliklərlə mübarizə üzrə dövlət proqramı mövcuddur və bu sahəyə dövlət qayğısı Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Ancaq bu sahənin də İcbari Tibbi Sığorta sisteminə salınmasına böyük ehtiyac var. İTS sisteminin imkanları ilə bu xəstəliyin müalicəsi daha əlçatan ola bilər. Dövlətin sosial sahəyə qayğısı kimi son illər səhiyyə sahəsinə ayrılan büdcə, özündən əvvəlki illə müqayisədə dəfələrlə artmış, 2025-ci il üzrə 3.6 milyard manat, o cümlədən, Agentliyin fondunun büdcəsi 2 milyard 850,3 milyon manat olub. Bu xüsusda, onkoloji xəstəliklərin müalicəsinə ayrılan dövlət büdcəsi də artırıla bilər”.
Günay Şahmar, Bizim.Media