Eyni universitet, fərqli nəticə: QS və THE Reytinqlərində yanaşma fərqləri

Qlobal təhsil məkanında universitetlərin mövqeyinin müəyyənləşdirilməsində beynəlxalq reytinqlər mühüm alət rolunu oynayır. Bu reytinqlər universitetlərin nüfuz göstəricisi olmaqla yanaşı, ali təhsil müəssisəsinin keyfiyyətinin qlobal meyarlarla ölçülməsinə imkan verən sistemli mexanizmdir.

Universitetlərin beynəlxalq arenadakı mövqeyi əsasən, iki əsas reytinq sistemi - QS (Quacquarelli Symonds) və Times Higher Education (THE) vasitəsilə ölçülür. Hər iki platforma illik olaraq dünyanın ən nüfuzlu universitetlərinin siyahısını təqdim edir. Dünyada ən çox istinad edilən və nüfuzlu sayılan bu iki əsas reytinq təşkilatı metodologiya və qiymətləndirmə yanaşmalarına görə bir-birindən fərqlənir. Bu fərqlərin düzgün dəyərləndirilməsi ölkə universitetlərinin beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Hər iki reytinq sistemi ali təhsil müəssisələrini qiymətləndirərkən oxşar sahələrə diqqət yetirsə də, tədris, tədqiqat, beynəlmiləlləşmə və sənaye/iqtisadi təsir yanaşmaları və prioritetləri fərqlidir.

QS reytinqi universitetlərin reputasiyasına daha geniş yer ayırır. Metodologiyada bu göstəricinin ümumi çəki payı təxminən 45% təşkil edir ki, bu da sistemi müəyyən qədər subyektiv faktorların təsirinə açıq edir. Qiymətləndirmə zamanı həm akademik reputasiya, həm də işəgötürən reputasiyası nəzərə alınır. Lakin bu yanaşma bir sıra suallar doğurur. Məsələn, sorğuda iştirak edənlərin peşəkar sahələrinin və akademik yönümlərinin qiymətləndirdikləri universitetlə nə dərəcədə uyğun gəldiyi bəzən mübahisə doğurur. Bu isə nəticələrin obyektivliyinə müəyyən dərəcədə təsir göstərə bilər.

Times Higher Education (THE) reytinq sistemi isə reputasiya göstəricisinə daha məhdud, lakin elmi əsaslı yanaşma tətbiq edir. Burada reputasiyanın ümumi çəki payı təxminən 33%-dir. Əsas fərq ondadır ki, THE sorğularında iştirak edən ekspertlər Scopus məlumat bazası əsasında seçilir. Bu yanaşma qiymətləndirmə prosesini daha etibarlı, məqsədyönlü və elmi cəhətdən əsaslandırılmış edir.

QS və THE reytinq sistemlərinin əsas fərqlərindən biri onların tədqiqat göstəricilərinə yanaşma prinsipləridir.

QS reytinqi tədqiqat fəaliyyətini qiymətləndirərkən Citations per Faculty göstəricisindən istifadə edir. Bu yanaşma universitetdə hər bir akademik heyət üzərinə düşən elmi istinadların sayına əsaslanır. Lakin bu model daha çox kəmiyyət yönümlü hesab edilir və elmi işlərin keyfiyyət dərəcəsini tam şəkildə əks etdirmir. QS, həmçinin, məlumat mənbəyi kimi əsasən sorğulara və institusional məlumatlara istinad edir ki, bu da sistemə müəyyən qədər subyektivlik gətirir.

THE reytinqi isə tədqiqat fəaliyyətinə keyfiyyət yönümlü və çoxölçülü yanaşma tətbiq edir. Qiymətləndirmə zamanı FWCI (Field-Weighted Citation Impact), Excellence, Strength və digər bibliometrik metriklərdən istifadə olunur. Bu göstəricilər elmi fəaliyyətin yalnız sayını deyil, həm də təsir gücünü və keyfiyyətini ölçür. THE həmçinin hökumət, beynəlxalq təşkilatlar və agentliklərin məlumat bazalarını inteqrasiya etməklə daha kompleks və reallığa yaxın nəticələr əldə edir.

Çəki paylanmasına nəzər saldıqda, QS-də reputasiya və beynəlmiləlləşmə göstəriciləri daha böyük rol oynayır. THE reytinqi isə tədqiqatın keyfiyyətinə və tədris mühitinə daha çox əhəmiyyət verir. Məhz bu balanslı və elmi əsaslı yanaşma THE-ni dünya üzrə daha nüfuzlu və etibarlı reytinq sistemi kimi fərqləndirir.

Times Higher Education (THE) reytinq sistemi metodologiya, məlumat bazası və qiymətləndirmə dərinliyi baxımından QS-dən bir sıra mühüm üstünlüklərə malikdir: Tədqiqat keyfiyyətinə çoxölçülü yanaşma, şəffaf və normallaşdırılmış metodologiya, etibarlı və geniş məlumat bazası, tədqiqat mühitinin ayrıca qiymətləndirilməsi. THE sistemində "Research Environment" adlı ayrıca meyarın mövcudluğu tədqiqat infrastrukturu, maliyyələşmə imkanları və elmi potensialın qiymətləndirilməsinə şərait yaradır. Bu göstərici elmi fəaliyyətin keyfiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır və THE-nin fərqləndirici üstünlüklərindən biri hesab olunur.

Nəticə etibarilə, QS və THE reytinq sistemləri məqsəd baxımından eyni hədəfi, yəni ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini qiymətləndirməyi daşısalar da, yanaşma və prioritetlərində fərqlənirlər. QS daha çox reputasiya, beynəlxalq görünürlük və məzun məşğulluğu göstəricilərinə üstünlük verir. THE isə tədqiqat keyfiyyəti, elmi mühit və elmi təsir kimi sahələrə daha dərindən fokuslanır.

Bu fərqlilik nəticəsində THE reytinq sistemi metodologiyasının şəffaflığı, məlumat bazasının etibarlılığı və reallığı daha dəqiq əks etdirmə mexanizmi sayəsində dünya miqyasında daha etibarlı və nüfuzlu qiymətləndirmə platforması kimi tanınır.

Sevinc QARAYEVA