Faciənin ikinci ildönümü: Mütəxəssislər həyacan təbili çalır Üç şəhər altında...

İki il əvvəl bu gün Türkiyə böyük bir faciə ilə sarsıldı. Cəmi doqquz saat arayla Kahramanmaraşın Pazarcık və Elbistan rayonlarında baş verən iki güclü zəlzələ geniş bir ərazidə dağıntılara səbəb oldu. "Əsrin fəlakəti" adlandırılan bu hadisədə rəsmi rəqəmlərə görə 50 min 783 nəfər həyatını itirdi, 122 mindən çox insan yaralandı...

6 fevral 2023-cü il tarixində saat 04:17-də Kahramanmaraşın Pazarcık rayonunda 7,7 bal gücündə zəlzələ qeydə alındı. Bu güclü sarsıntının təsiri keçmədən doqquz saat sonra Elbistan rayonunda 7,6 bal gücündə ikinci bir zəlzələ baş verdi. Bu iki dağıdıcı təbii fəlakət Kahramanmaraş və Hatay başda olmaqla, Adıyaman, Qaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbəkir, Adana, Osmaniyə, Şanlıurfa və Elazığ da daxil olmaqla 11 vilayətdə böyük itkilərə səbəb oldu.

Zəlzələlərdən sonra bölgədə üç aylıq fövqəladə vəziyyət, Türkiyədə isə yeddi günlük milli matəm elan edildi. Beynəlxalq yardım çağırışlarına cavab olaraq, dünyanın bir çox ölkəsindən xilasedici qruplar Türkiyəyə göndərildi. Qardaş ölkənin harayına ilk çatan ölkə Azərbaycan xilas edicliləri, rəsmi qurumları və xalqı oldu...

Bölgədə dağıntılar və demoqrafik təsirlər

Qaynarinfo xəbər verir ki, rəsmi rəqəmlərə əsasən, 35 mindən çox bina tamamilə dağıldı, 300 minə yaxın bina ciddi zərər gördü. Təbii fəlakətdən sonra 2 milyondan çox insan yaşayış yeri problemi ilə üzləşdi, ən azı 5 milyon insan isə müxtəlif bölgələrə köç etməyə məcbur oldu.

Zəlzələlərin bölgəyə təsiri və yeni təhlükələr

Zəlzələ bölgəsində aparılan tədqiqatlara görə, bölgədə əlavə sarsıntılar hələ də davam edir. Mütəxəssislər bölgədə yeni güclü zəlzələlərin baş verə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Geologiya Mühəndisləri Palatası Zəlzələ Müşavirə Şurasının üzvü Prof. Dr. Süleyman Pampal bölgədəki fay xətləri üzərində apardığı araşdırmalar zamanı şərq-qərb istiqamətində uzun qırılmalar müşahidə etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Kahramanmaraş zəlzələlərindən sonra Antakya fayı qırılaraq Hatay ətrafında ayrıca bir zəlzələ yaradıb və artçı sarsıntılar hələ də davam edir.

Bundan əlavə, mütəxəssis bildirib ki, Yedisu fayı üzərində ciddi bir zəlzələ riski var. Bingöl ilə Ərzincan arasında yerləşən bu 75 kilometrlik fay xəttinin ən son 1784-cü ildə böyük bir zəlzələ yaratdığı qeyd olunur. Bu fay tamamilə qırılarsa, 7,2 bal gücündə zəlzələ yarada bilər.

Hatay üçün kritik xəbərdarlıq: "Əsl zəlzələ hələ yaşanmayıb"

Prof. Dr. Süleyman Pampalın sözlərinə görə, Hatay hələ tam gücü ilə zəlzələ yaşamayıb və bölgədə daha güclü bir təkan ehtimalı var. Tarixi qeydlərə əsasən, MS 530-cu illərdə Hatayda baş verən bir zəlzələdə 300 min insanın həyatını itirdiyi bildirilir.

O bildirib ki, Amik Ovasında və Hatayın cənubunda qırılmaların davam edəcəyi gözlənilir və bu da 7 və daha böyük zəlzələlərin baş vermə ehtimalını artırır. Hazırda konteyner şəhərciklərdə yaşayan insanların daimi yaşayış yerlərinə köçürülməsi problemi həll etmir, çünki bölgədə gələcəkdə baş verəcək zəlzələlər üçün daha ciddi tədbirlər görülməlidir.

Adana və Bitlis də risk altındadır

Zəlzələ mütəxəssisləri yalnız Kahramanmaraş və Hatay deyil, Adana və Bitlis bölgələrində də ciddi zəlzələ təhlükəsi olduğunu bildirir. Bitlis-Zaqros fayı üzərindəki hərəkətlənmələrin 7,5-8 bal gücündə zəlzələlərə səbəb ola biləcəyi qeyd edilir.

Bundan əlavə, Adana bölgəsində Karataş-Yumurtalıq, Misis-Andırın, İskəndərun, Kozan, Savrun və Saimbeyli faylarının təhlükəli olduğu və 6-7 bal gücündə zəlzələlər yarada biləcəyi bildirilir.

Elmi araşdırmalar və gələcək addımlar

Mütəxəssislər Türkiyənin zəlzələyə qarşı hazırlıq səviyyəsinin artırılmasının vacibliyini vurğulayırlar. 1999-cu il Mərmərə zəlzələsindən sonra mühüm qanunlar qəbul edilsə də, tədbirlərin yetərsiz qaldığı qeyd olunur. 2011-ci ildə qəbul edilən Kentsel Dönüşüm Yasası əhəmiyyətli bir addım olsa da, bölgələrdə prioritetlərin düzgün müəyyənləşdirilmədiyi bildirilir.

Prof. Dr. Süleyman Pampalın sözlərinə görə, 6 fevral zəlzələlərinin yaratdığı insan və maddi itkilər ölkəyə 150 milyard dollar ziyan vurub. O hesab edir ki, əgər bölgəyə 10-15 milyard dollar dəyərində zəlzələyə hazırlıq yatırımı edilsəydi, bu itkilər yaşanmazdı.

Aydın