Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Faktoloji səhvlərə rast gəlinir EKSPERT FİKRİ

Faktoloji səhvlərə rast gəlinir EKSPERT FİKRİ

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

“Azərbaycan təhsilində ən ciddi problemlərdən biri dərsliklərin dili, məzmunu və metodoloji yanaşması ilə bağlıdır. Sorğumuzda iştirak edən müəllimlər, valideynlər və şagirdlər haqlı olaraq bildirirlər ki, dərsliklər çox vaxt çətin dildə yazılır, şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğunlaşdırılmır və bəzən faktoloji səhvlərlə müşayiət olunur. Bu vəziyyət “Ümumi təhsil haqqında” Qanunun 14-cü maddəsində qeyd olunan “təhsil məzmunu şagirdlərin idrak imkanlarına və yaş xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılmalıdır” prinsipinə ziddir. Halbuki dərsliklərin əsas missiyası uşağa bilik ötürməklə yanaşı, düşüncə tərzi formalaşdırmaq, maraq yaratmaq və öyrənməni stimullaşdırmaqdır”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib.

O bildirib ki, VI sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyində Qafqaz Albaniyası haqqında mətnlər olduqca quru faktların sadalanması üzərində qurulub: “e.ə. IV əsrdə Atropatena dövləti mövcud idi, paytaxtı Qazaka idi, e.ə. II əsrdə Roma yürüşləri başladı”. Burada şagird üçün nə müzakirə sualı, nə də səbəb-nəticə əlaqəsi verilir. Halbuki həmin mövzu “Qafqaz Albaniyasının yaranması xalqımızın etnogenezində hansı rolu oynayıb?” kimi açıq suallarla zənginləşdirilsəydi, uşaqlar təkcə tarixi faktı əzbərləmək yox, həm də düşünməyə vadar edilərdi.

VIII sinif “Ümumi tarix” kitabında Sənaye inqilabı mövzusu sadəcə xronoloji hadisələrlə təqdim olunur: “XVIII əsrin sonlarında İngiltərədə maşınlar ixtira edildi, XIX əsrdə fabriklər yarandı”. Burada nə iqtisadi-sosial təsirlər izah edilir, nə də şagirdlərə sual ünvanlanır ki, “Sənaye inqilabı insanların gündəlik həyatına nə dəyişiklik gətirdi?”. Müqayisə üçün Estoniyanın dərsliklərinə baxaq: orada Sənaye inqilabı mövzusu “bir uşaq fabrikinə getdiyi gündə nələr görərdi?” tipli interaktiv hekayə ilə izah edilir. Bu yanaşma oxuyub-anlama bacarığını artırır, həm də şagirdlərdə empatiya yaradır.

Faktoloji səhvlərə də rast gəlinir. IX sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyində Səfəvilər dövləti ilə bağlı məlumatda Çaldıran döyüşünün nəticəsi haqqında cümlə belə verilib: “Azərbaycan torpaqları Osmanlıların əlində qaldı”. Əslində isə tarixçilər sübut edirlər ki, bu döyüş müvəqqəti itkilərlə nəticələnsə də, Səfəvi dövləti mövcudluğunu qoruyub saxladı. Belə təhriflər şagirdlərdə yanlış təsəvvür formalaşdırır.

Statistika göstərir ki, Azərbaycanda orta məktəblərdə 1,5 milyondan çox şagird təhsil alır və onların tədris resurslarının 90 faizi məhz dərsliklərdir. 2022-ci ilin PISA nəticələrinə görə, oxuyub-anlama bacarığı üzrə Azərbaycan şagirdləri 380 bal toplayıb, halbuki OECD ölkələrinin ortalaması 487 baldır. Bu fərqin əsas səbəblərindən biri də dərsliklərin dilinin mürəkkəbliyi və metodoloji zəifliyidir.

Müsbət hal odur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi bu problemin açıq müzakirəsini aparır. Nazir Emin Əmrullayev son çıxışında bildirib ki, “dərsliklərin dili şagirdlərin oxuyub-anlama səviyyəsinə uyğunlaşdırılmalıdır”. Bu, müasir pedaqoji yanaşmaya uyğun bir addımdır. Nazirliyin son illərdə həyata keçirdiyi islahatlar nəticəsində bəzi ibtidai sinif kitablarında sadələşdirilmiş mətnlər, şəkillər, diaqramlar və “düşün və cavabla” tipli suallar artırılıb. Məsələn, III sinif “Azərbaycan dili” dərsliyində artıq qısa hekayələrdən sonra müzakirə sualları verilir. Bu, müsbət tendensiyadır, amma bütün fənlərə şamil edilməlidir.

Lakin əsas problem dərslik yazan mütəxəssislərin kifayət qədər yetişməməsidir. Azərbaycanda ayrıca “Dərslik yazma institutu” yoxdur. Dərsliklər çox vaxt bir neçə müəllif heyətinin üzərinə buraxılır və onlar da həm pedaqoji, həm psixoloji, həm də metodoloji yanaşmaları birlikdə təmin edə bilmirlər. Halbuki inkişaf etmiş ölkələrdə dərsliklərin hazırlanması çoxpilləli bir prosesdir: müəlliflər, metodistlər, psixoloqlar, praktik müəllimlər və redaktorlar birgə çalışır, sonda isə ictimai müzakirə keçirilir. Məsələn, Türkiyədə Milli Eğitim Bakanlığının xüsusi Dərslik və Nəşriyyat İdarəsi fəaliyyət göstərir, Finlandiyada isə hər bir dərslik həm pedaqoji komissiyadan, həm də müstəqil ekspertlərdən keçmədən məktəblərə daxil edilmir.

Hesab edirəm ki, dərsliklərin çətin dil və faktoloji səhvlərlə hazırlanmasının qarşısını almaq üçün Azərbaycanda ayrıca Dərslik İnstitutu yaradılmalı, bu sahədə mütəxəssislərin hazırlanmasına diqqət artırılmalıdır. Müəlliflərin təkcə akademik bilikləri yox, həm də pedaqoji və metodoloji təcrübələri olmalıdır. Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə bu sahədə atdığı addımlar – dərsliklərin ekspertiza prosesini gücləndirməsi, ictimai müzakirələrin təşkili – müsbət qiymətləndirilməlidir. Bu proses gücləndirildikcə, dərsliklərin dili sadələşəcək, məzmunu dəqiqləşəcək və Azərbaycan şagirdləri beynəlxalq standartlara uyğun resurslarla təmin olunacaq”.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:338
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2025 16:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see331

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see323

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see320

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see310

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see271

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see260

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see257

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see253

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see249

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see245

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see222

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see222

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see216

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see210

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see207

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see205

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see190

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see182

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see175

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri