Fəlakət ssenarisi: 39 ildən sonra təkrarlana bilər Milyonlarla insan təhlükədə

Ukrayna və Rusiya arasında davam edən müharibə daha təhlükəli mərhələyə qədəm qoyub. Belə ki, oktyabrın 6-dan 7-nə keçən gecə Kiyevə məxsus pilotsuz uçuş aparatı Novovoronej Atom Elektrik Stansiyasının (AES) soyuducu qülləsinə zərbə endirib. Bundan əvvəl isə Ukrayna Zaporojye AES-in ərazisini hədəfə almışdı. Digər tərəfdən, Moskva buna cavab olaraq Kiyevin atom elektrik stansiyalarına hücum etməyəcəyini bildirsə də, son hadisələr nüvə təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar doğurur.

Bu hücumlar nüvə təhlükəsizliyi baxımından region və dünya üçün hansı riskləri yaradır?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Züriyə Qarayeva deyib ki, nüvə obyektlərinin döyüş meydanına çevrilməsi həm region, həm də bütün dünya üçün ciddi təhlükə siqnalıdır:

“Əvvəla, bu hücumlar nüvə təhlükəsizliyi sisteminin beynəlxalq miqyasda sarsılması deməkdir. Atom elektrik stansiyaları istənilən partlayış və ya texniki zədələnmə halında radioaktiv maddələrin sızması ilə nəticələnə bilər. Novovoronej və Zaporojye kimi strateji stansiyaların ətrafında onlarla milyon insan yaşayır. Burada baş verəcək qəza Çernobıl (1986) və Fukusima (2011) kimi fəlakətlərin miqyasını çox rahatlıqla ötə bilər. Belə bir hadisənin təkcə Rusiya və Ukraynanı deyil, bütövlükdə Avropanı təsir altına salması mümkündür. Bununla yanaşı, bu hücumlar Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin monitorinq mexanizmlərinin səmərəliliyini də sual altına qoyur. Agentlik dəfələrlə xəbərdarlıq etsə də, tərəflərin hərbi məqsədlərlə bu obyektləri istifadə etməsi və ya hədəfə alması beynəlxalq nüvə təhlükəsizliyi konvensiyalarının faktiki pozulması anlamına gəlir. Bu isə gələcəkdə digər regional münaqişələrdə də oxşar risklərin normaya çevrilməsi ehtimalını artırır”.

Züriyə Qarayeva

Politoloq qeyd edib ki, nüvə obyektlərinə hücum həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan çoxqatlı zərbə effekti doğura bilər:

“Radioaktiv sızma nəticəsində çirklənmə su hövzələrinə, torpağa və atmosferə yayılarsa, qida zəncirinə qədər təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, Rusiya və Avropanın enerji bazarlarında panikanın, neft və qaz qiymətlərində kəskin dəyişikliklərin, investor etimadında azalmanın müşahidə olunması mümkündür. Yəni məsələ təkcə hərbi deyil, həm də qlobal iqtisadi sabitliklə bağlıdır. Nəhayət, bu hadisələr “nüvə şantajı” ritorikasının praktik fazaya keçməsi deməkdir. Hər iki tərəf nüvə riskini qarşı tərəfə təzyiq vasitəsinə çevirir. Bu isə təkcə müharibənin miqyasını genişləndirmir, həm də beynəlxalq münasibətlərdə təhlükəli presedent yaradır. Əgər bu tendensiya davam edərsə, nüvə obyektlərinin qorunması ilə bağlı indiki beynəlxalq hüquq normaları artıq reallığa cavab verməyəcək və qlobal təhlükəsizlik sisteminin yenidən dizaynı zərurəti yaranacaq.

Beləliklə, Ukrayna və Rusiya arasındakı son hücumlar sadəcə taktiki hərbi əməliyyat deyil, nüvə təhlükəsizliyinin beynəlxalq səviyyədə çökmə riski ilə müşayiət olunan yeni, çox təhlükəli mərhələnin başlanğıcıdır. Bunun qarşısını almaq üçün beynəlxalq təşkilatlar real nəzarət mexanizmləri tətbiq etməli, nüvə infrastrukturlarının hərbi hədəf kimi istifadə olunmasına dair beynəlxalq hüquqi sanksiya mexanizmlərini işə salmalıdır. Əks halda, lokal müharibə qlobal ekoloji və humanitar fəlakətə çevrilə bilər”.

Ləman İmran
Globalinfo.az